6 જાન્યુઆરી 2026 કરંટ અફેર્સ | સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા

1: અમેરિકા-વેનેઝુએલા વિવાદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો

તમામ પરીક્ષાઓ માટે (Class 3 Level: GPSC, Police Constable, Talati, Clerk)

• મુખ્ય ઘટના: 3 જાન્યુઆરી 2026ની રાત્રે અમેરિકાએ વેનેઝુએલા પર લશ્કરી કાર્યવાહી કરીને ત્યાંના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્નીની ધરપકડ કરી.
• કાર્યવાહીનું નામ: ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ (Operation Absolute Resolve).
• કારણ (અમેરિકાનો દાવો): અમેરિકામાં ડ્રગ્સ (નાર્કો-ટેરરિઝમ)ની દાણચોરી અને ગેરકાયદે ઇમિગ્રેશન રોકવું .
• વેનેઝુએલા (Venezuela):
  • સ્થાન: દક્ષિણ અમેરિકા ખંડના ઉત્તર ભાગમાં આવેલો દેશ. સીમાઓ: પૂર્વમાં ગુયાના, દક્ષિણમાં બ્રાઝિલ, પશ્ચિમમાં કોલંબિયા.
  • રાજધાની: કારાકાસ (Caracas).
  • વિશેષતા: વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રમાણિત ક્રૂડ ઓઈલનો ભંડાર ધરાવે છે (300 અબજ બેરલથી વધુ) .
  • અન્ય માહિતી: OPEC (ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ પેટ્રોલિયમ એક્સપોર્ટિંગ કંટ્રીઝ)નું સ્થાપક સભ્ય. અહીં વિશ્વનો સૌથી ઊંચો ધોધ એન્જલ ધોધ (Angel Falls) આવેલો છે.
• ભારત પર અસર: ભારત સાથે વેનેઝુએલાનો વેપાર ઘણો ઓછો છે. ભારત મુખ્યત્વે અહીંથી ફાર્માસ્યુટિકલ દવાઓ નિકાસ કરે છે. તેલ આયાત પર પ્રતિબંધ હોવાથી ભારતના ઉર્જા ક્ષેત્ર પે કોઈ મોટી અસર થઈ નથી.

માહિતી	વિગત
સત્તાવાર નામ	બોલિવેરિયન રિપબ્લિક ઓફ વેનેઝુએલા
રાજધાની	કારાકાસ
સ્થિતિ	દક્ષિણ અમેરિકાના ઉત્તરી કિનારે, કેરેબિયન સમુદ્રમાં
સરહદી દેશો	પૂર્વમાં ગુયાના, દક્ષિણમાં બ્રાઝિલ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ/પશ્ચિમમાં કોલંબિયા
પ્રાકૃતિક સંસાધનો	પેટ્રોલિયમ, કુદરતી ગેસ, આયર્ન ઓર, સોનું, બોક્સાઈટ, હીરા
તેલ ભંડાર	વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રમાણિત ક્રૂડ ઓઈલ ભંડાર (303 અબજ બેરલ)
OPEC સભ્યપદ	સ્થાપક સભ્ય
ભૌગોલિક વિશેષતાઓ	એન્ડીસ પર્વતો, મારાકાઈબો તળાવ, લાનોસ મેદાનો, ગુયાના હાઈલેન્ડ્સ, ઓરિનોકો નદી
વિશ્વનો સૌથી ઊંચો ધોધ	એન્જલ ધોધ (અહીં આવેલો છે)

UPSC અને GPSC (મુખ્ય પરીક્ષા) માટે ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ

૧. મનરો સિદ્ધાંત (Monroe Doctrine – 1823) અને તેનું પુનરુત્થાન

• પૃષ્ઠભૂમિ: 1823માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મનરોએ આ સિદ્ધાંત જાહેર કર્યો હતો. તેના મુખ્ય સિદ્ધાંતો હતા :
  1. બિન-વસાહતીકરણ (Non-colonisation): યુરોપીયન દેશો અમેરિકા (ઉત્તર અને દક્ષિણ) ખંડમાં નવી વસાહતો સ્થાપી ન શકે.
  2. બિન-હસ્તક્ષેપ (Non-interference): પશ્ચિમી ગોળાર્ધના દેશોની બાબતોમાં યુરોપનો કોઈ હસ્તક્ષેપ અમેરિકા પ્રત્યે દુશ્મનાવટ ગણાશે.
  3. અમેરિકાની તટસ્થતા: અમેરિકા યુરોપના આંતરિક ઝઘડાઓ કે યુદ્ધોમાં દખલ નહીં કરે.
• ઉત્ક્રાંતિ (Evolution):
  • રૂઝવેલ્ટ કોરોલરી (1904): રાષ્ટ્રપતિ થિયોડોર રૂઝવેલ્ટે ઉમેર્યું કે જો લેટિન અમેરિકન દેશો અરાજકતા માટે જવાબદાર હોય, તો અમેરિકા ‘આંતરરાષ્ટ્રીય પોલીસ’ તરીકે હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે.
  • શીત યુદ્ધ: ક્યુબા અને અન્ય દેશોમાં સોવિયેત પ્રભાવનો સામનો કરવા આ સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ થયો.
• ટ્રમ્પ કોરોલરી (Trump Corollary) / ડોન-રો સિદ્ધાંત:
  • વર્તમાન સંદર્ભ: વેનેઝુએલામાં ચીન, રશિયા અને ઈરાનના વધતા પ્રભાવને પડકારરૂપ માનીને અમેરિકાએ પોતાનું વર્ચસ્વ ફરી સ્થાપિત કરવા મનરો સિદ્ધાંતનું પુનરુત્થાન કર્યું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ કાર્યવાહીને ‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ તરીકે ઓળખાવી છે.

૨. હસ્તક્ષેપના વાસ્તવિક કારણો (Real Reasons for Intervention)

• ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security): વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વના 20% જેટલા પ્રમાણિત તેલ ભંડાર છે. અમેરિકા આ ભંડારો પર નિયંત્રણ મેળવીને ઉર્જા બજારમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માંગે છે.
• ડોલરનું વર્ચસ્વ (Petrodollar Hegemony): વેનેઝુએલાનું ચીન અને રશિયા સાથે વધતું સામીપ્ય (તેલના વેપારમાં યુઆનનો ઉપયોગ) એ ડોલર-આધારિત વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે પડકારરૂપ હતું. નિષ્ણાતો માને છે કે તેલ અને ડોલરની આ રમત આ હસ્તક્ષેપનું મુખ્ય કારણ છે.
• બહારના પ્રાદેશિક શક્તિઓનો સામનો (Countering Extra-regional Powers): ચીને વેનેઝુએલાને $60 બિલિયનથી વધુની લોન આપી છે અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહકાર વધાર્યો છે. અમેરિકા આને પોતાના ‘પાછળના આંગણા’ (Backyard) માં દખલ ગણે છે.

૩. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અને સાર્વભૌમત્વ (International Law & Sovereignty)

• યુએન ચાર્ટરનું ઉલ્લંઘન (Violation of UN Charter):
  • કલમ 2(4): કોઈ પણ રાજ્ય બીજા રાજ્યની પ્રાદેશિક અખંડિતતા (Territorial Integrity) કે રાજકીય સ્વતંત્રતા સામે બળનો ઉપયોગ નહીં કરે.
  • કલમ 51 (આત્મરક્ષા): પોતાના પર સશસ્ત્ર હુમલો થાય તો જ આત્મરક્ષા માટે બળનો ઉપયોગ કરી શકાય. વેનેઝુએલા દ્વારા અમેરિકા પર કોઈ હુમલો થયો ન હોવાથી આ કલમ લાગુ પડતી નથી.
  • કલમ 2(7) (બિન-હસ્તક્ષેપ): કોઈ પણ રાજ્ય બીજા રાજ્યના આંતરિક મામલામાં દખલ ન કરે.
• રાષ્ટ્ર વડાની પ્રતિરક્ષા (Head of State Immunity): આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ કોઈ પણ દેશના રાષ્ટ્ર વડાને વિદેશી અદાલતોમાં કોર્ટમાં હાજર કરવા પર પ્રતિબંધ છે (રેશને પર્સની – Ratione Personae). આ કેસમાં અમેરિકાએ આ સિદ્ધાંતનો ભંગ કર્યો છે.
• વૈશ્વિક અસર (Global Impact): આ ઘટના બહાલી આપે છે કે જો શક્તિશાળી દેશો આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની અવગણના કરશે, તો નબળા દેશોની સાર્વભૌમત્વ જોખમમાં મૂકાશે. આનાથી બહુ-ધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થા (Multipolar World Order) ને પડકાર ઉભો થાય છે.

ક્રમ	દેશ	તેલ ભંડાર (બિલિયન બેરલ)
1	વેનેઝુએલા	303
2	સાઉદી અરેબિયા	267
3	ઈરાન	209
4	કેનેડા	163
5	ઈરાક	145
6	UAE	113
7	કુવૈત	102
8	રશિયા	80
9	અમેરિકા	74
10	લિબિયા	48

2: સૂર્યાસ્ત રોકેટ લોન્ચર સિસ્ટમ (Suryastra Rocket System)

• કરાર (Contract): ભારતીય સેનાએ NIBE લિમિટેડ (પુણે) સાથે રૂ. 293 કરોડનો કરાર કર્યો છે .
• ટેકનોલોજી ભાગીદાર: ઈઝરાયલની એલ્બિટ સિસ્ટમ્સ (Elbit Systems) .
• પ્રકાર: ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી મલ્ટિ-કેલિબર (વિવિધ ક્ષમતાના રોકેટ છોડી શકે તેવી) લાંબા અંતરની રોકેટ લોન્ચર સિસ્ટમ .
• નામકરણ: ‘સૂર્યાસ્ત’ એટલે સૂર્યનું અસ્ત્ર.
• મારક ક્ષમતા (Range):
  • EXTRA રોકેટ: 150 કિ.મી. સુધી .
  • Predator Hawk મિસાઈલ: 300 કિ.મી. સુધી .
• ચોકસાઈ (Accuracy): પરીક્ષણમાં 5 મીટરથી ઓછી ગોળાકાર ભૂલ સંભવિત (CEP – Circular Error Probable) દર્શાવી છે, જે અત્યંત ચોક્કસ ગણાય છે .
• મહત્વ: ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ (આત્મનિર્ભર ભારત) ને પ્રોત્સાહન આપે છે અને સેનાની ડીપ-સ્ટ્રાઈક (દુશ્મનના વિસ્તારમાં ઊંડે સુધી પ્રહાર) ક્ષમતા વધારે છે .

UPSC અને GPSC (મુખ્ય પરીક્ષા) માટે વિગતવાર વિશ્લેષણ

૧. વિકાસ અને સહયોગ (Development & Collaboration)

• તકનીકી આધાર: આ સિસ્ટમ ઈઝરાયલની PULS (Precise & Universal Launching System) ટેકનોલોજી પર આધારિત છે, જેને ભારતીય જરૂરિયાતો માટે સ્વદેશીકૃત કરવામાં આવી છે .
• ઇમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ (Emergency Procurement): સેનાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે આ કરાર ઇમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ પાવર્સ હેઠળ કરવામાં આવ્યો છે, જે ઝડપી સંરક્ષણ સંપાદનનો માર્ગ મોકળો કરે છે .

૨. વિશેષતાઓ અને ક્ષમતાઓ (Features & Capabilities)

• યુનિવર્સલ મલ્ટિ-કેલિબર લોન્ચર: એક જ પ્લેટફોર્મ પર 122mm, 160mm અને 306mm જેવા વિવિધ કેલિબરના રોકેટ અને મિસાઈલ લગાવી શકાય છે. આનાથી ઓપરેશનલ લવચીકતા વધે છે અને લોજિસ્ટિક બોજ ઓછો થાય છે .
• શૂટ-એન્ડ-સ્કૂટ (Shoot-and-Scoot): ઉચ્ચ ગતિશીલતા ધરાવતા વાહન (BEML HMV) પર તૈનાત હોવાથી, આ સિસ્ટમ ઝડપથી પ્રહાર કરીને તરત જ સ્થાન બદલી શકે છે. આનાથી દુશ્મનની કાઉન્ટર-બેટરી ફાયરથી બચી શકાય છે .
• ચોકસાઇયુક્ત માર્ગદર્શન (Precision Guidance): GPS અને ઈનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમથી સજ્જ હોવાથી તે લક્ષ્યાંકને ચોક્કસપણે ભેદી શકે છે. તેની CEP 5 મીટરથી ઓછી હોવી એ મોટી સિદ્ધિ છે .

૩. વ્યૂહાત્મક મહત્વ (Strategic Significance)

• પરંપરાગત નિવારણ (Conventional Deterrence): ‘સૂર્યાસ્ત’ ભારતને પાકિસ્તાન અને ચીનની સરહદે ઊંડે સુધી પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. આનાથી અણુશસ્ત્રોનો ઉપયોગ કર્યા વગર જ દુશ્મનને નિવારવાની તાકાત મળે છે .
• પિનાકા સાથે સરખામણી (Comparison with Pinaka): પિનાકા (Pinaka) રોકેટ સિસ્ટમની રેન્જ 40 થી 90 કિ.મી.ની આસપાસ છે, જ્યારે સૂર્યાસ્ત 300 કિ.મી. સુધીની રેન્જ ધરાવે છે. આમ તે પરંપરાગત આર્ટિલરી અને મિસાઈલ દળો વચ્ચેના અંતરને પૂરું કરે છે.
• સંરક્ષણ સ્વદેશીકરણ (Defence Indigenisation): ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને પ્રોત્સાહન આપવાની દિશામાં આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT)થી ભારતમાં જ અદ્યતન શસ્ત્રોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળશે.

પ્રશ્ન 1: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘મનરો સિદ્ધાંત’ (Monroe Doctrine)ની જાહેરાત 1823માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મનરો દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
2. આ સિદ્ધાંત હેઠળ અમેરિકાએ યુરોપીયન દેશોને અમેરિકન ખંડમાં નવી વસાહતો સ્થાપવાની છૂટ આપી હતી. 
3. તાજેતરમાં વેનેઝુએલા સામે અમેરિકાએ ‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ શરૂ કરી આ સિદ્ધાંત હેઠળ ‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ લાગુ કરી છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 સાચું છે. મનરો સિદ્ધાંત 1823માં જાહેર થયો હતો. વિધાન 2 ખોટું છે, કારણ કે આ સિદ્ધાંતનો મુખ્ય ભાગ ‘બિન-વસાહતીકરણ’ હતો, એટલે કે યુરોપીયન દેશો અમેરિકામાં નવી વસાહતો ન સ્થાપી શકે. વિધાન 3 સાચું છે, 3 જાન્યુઆરી 2026ની કાર્યવાહીને આ જ સિદ્ધાંત હેઠળ ‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ ગણાવવામાં આવી છે. 

પ્રશ્ન 2: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રમાણિત ક્રૂડ ઓઈલનો ભંડાર છે. 
2. વેનેઝુએલા OPEC (પેટ્રોલિયમ નિકાસકારક દેશોનું સંગઠન)નું સ્થાપક સભ્ય છે. 
3. વેનેઝુએલામાં આવેલો ‘એન્જલ ધોધ’ (Angel Falls) વિશ્વનો સૌથી ઊંચો ધોધ છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
સમજૂતી: ત્રણેય વિધાનો સાચા છે. વેનેઝુએલા પાસે 300+ અબજ બેરલ તેલ ભંડાર છે, તે OPECનું સ્થાપક સભ્ય છે અને અહીં વિશ્વનો સૌથી ઊંચો ધોધ (979 મીટર) આવેલો છે. 

પ્રશ્ન 3: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. યુનાઈટેડ નેશન્સ ચાર્ટરની કલમ 2(4) રાજ્યોને બીજા રાજ્યની પ્રાદેશિક અખંડિતતા સામે બળના ઉપયોગથી પ્રતિબંધિત કરે છે. 
2. અમેરિકાએ વેનેઝુએલા પર કરેલો હુમલો UN ચાર્ટરની કલમ 51 (આત્મરક્ષાનો અધિકાર) હેઠળ સંપૂર્ણપણે વાજબી ઠરે છે. 
3. કોઈ પણ દેશના રાષ્ટ્ર વડાને વિદેશી અદાલતમાં રજૂ કરવા પર આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદામાં પ્રતિબંધ છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 સાચું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો પાયો છે. વિધાન 2 ખોટું છે. કલમ 51 માટે પહેલા સશસ્ત્ર હુમલો થવો જરૂરી છે, જે અહીં થયો નથી, તેથી આ હુમલો તે હેઠળ વાજબી ઠરતો નથી.  વિધાન 3 સાચું છે. રાષ્ટ્ર વડાને ‘રેશને પર્સની’ (Ratione Personae) નામની પ્રતિરક્ષા હોય છે.

પ્રશ્ન 4: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. નિષ્ણાતો માને છે કે વેનેઝુએલા પરના હુમલા પાછળનું વાસ્તવિક કારણ તેલ ભંડાર પર નિયંત્રણ મેળવવાનું છે. 
2. અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ, આ હુમલાનું કારણ વેનેઝુએલા દ્વારા થતી ડ્રગ્સની દાણચોરી અટકાવવાનું હતું. 
3. વેનેઝુએલા તેના 50% કરતાં વધુ તેલની નિકાસ ભારતને કરે છે.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે. નિષ્ણાતો તેલના હિતોને મુખ્ય કારણ માને છે, જ્યારે અમેરિકાએ ડ્રગ દાણચોરી અટકાવવાનું કારણ આપ્યું હતું.  વિધાન 3 ખોટું છે. FY2025માં ભારતની વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ આયાતમાં 81.3%નો ઘટાડો થયો છે અને તે માત્ર USD 255.3 મિલિયન રહી ગઈ છે. 

પ્રશ્ન 5: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ દરમિયાન અમેરિકાએ વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્નીની ધરપકડ કરી હતી. 
2. આ ઓપરેશનમાં F-22, F-35 અને B-1 બોમ્બર સહિત 150થી વધુ વિમાનો સામેલ હતા.
3. ડેલ્ટા ફોર્સ દ્વારા જમીની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
સમજૂતી: ત્રણેય વિધાનો સાચા છે. તમારી આપેલી માહિતી મુજબ, આ ઓપરેશનમાં અદ્યતન લશ્કરી સાધનોનો ઉપયોગ કરી ડેલ્ટા ફોર્સ દ્વારા માદુરો દંપતીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

પ્રશ્ન 6: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘રૂઝવેલ્ટ કોરોલરી’ (1904) હેઠળ અમેરિકાએ લેટિન અમેરિકામાં ‘આંતરરાષ્ટ્રીય પોલીસ’ તરીકે હસ્તક્ષેપ કરવાનો અધિકાર જાહેર કર્યો હતો. 
2. ‘ટ્રમ્પ કોરોલરી’ લેટિન અમેરિકામાં ચીન, રશિયા અને ઈરાનના પ્રભાવને પડકારરૂપ માને છે. 
3. વેનેઝુએલાના તેલ ભંડાર વૈશ્વિક તેલ ભંડારના 5% જેટલા છે.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે.  વિધાન 3 ખોટું છે. વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વના પ્રમાણિત તેલ ભંડારના આશરે 17.5%થી 20% જેટલા ભંડાર છે (300 અબજ બેરલથી વધુ). 

પ્રશ્ન 7: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘સૂર્યાસ્ત’ રોકેટ સિસ્ટમ પુણે સ્થિત NIBE લિમિટેડ દ્વારા ઈઝરાયલની એલ્બિટ સિસ્ટમ્સના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવી છે. 
2. ભારતીય સેનાએ આ સિસ્ટમના પુરવઠા માટે NIBE લિમિટેડ સાથે રૂ. 293 કરોડનો કરાર કર્યો છે. 
3. આ કરાર સામાન્ય ખરીદી પ્રક્રિયા (Normal Procurement Process) હેઠળ કરવામાં આવ્યો છે.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે.  વિધાન 3 ખોટું છે. આ કરાર ‘ઇમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ (EP) પાવર્સ’ હેઠળ કરવામાં આવ્યો છે, જે તાત્કાલિક ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો માટે છે. 

પ્રશ્ન 8: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘સૂર્યાસ્ત’ ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી સાર્વત્રિક મલ્ટિ-કેલિબર રોકેટ લોન્ચર સિસ્ટમ છે. 
2. તે 300 કિ.મી. સુધીની રેન્જ સાથે સપાટીથી સપાટી પર ચોક્કસ પ્રહાર કરવા સક્ષમ છે. 
3. તે માત્ર એક જ પ્રકારનું રોકેટ ફાયર કરી શકે છે.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે.  વિધાન 3 ખોટું છે. ‘સૂર્યાસ્ત’ મલ્ટિ-કેલિબર સિસ્ટમ છે જે 40 કિ.મી. (Accular), 150 કિ.મી. (EXTRA) અને 300 કિ.મી. (Predator Hawk) સુધીના વિવિધ પ્રકારના રોકેટ અને મિસાઈલ ફાયર કરી શકે છે. 

પ્રશ્ન 9: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘સૂર્યાસ્ત’ રોકેટ સિસ્ટમની ચોકસાઈ CEP (Circular Error Probable) દ્વારા માપવામાં આવે છે.
2. આ સિસ્ટમની CEP પરીક્ષણોમાં 5 મીટરથી ઓછી રહી છે, જે ઉચ્ચ ચોકસાઈ દર્શાવે છે. 
3. CEP એટલે કોઈ મિસાઈલ અથવા રોકેટની મહત્તમ ઊંચાઈ.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે.  વિધાન 3 ખોટું છે. CEP (Circular Error Probable) એટલે તે વર્તુળની ત્રિજ્યા જેમાં 50% અસ્ત્રો પડવાની શક્યતા હોય છે. તે ઊંચાઈ નહીં પણ ચોકસાઈનું માપ છે. 

પ્રશ્ન 10: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘સૂર્યાસ્ત’ સિસ્ટમ GPS અને ઈનર્શિયલ નેવિગેશન સિસ્ટમથી સજ્જ છે. 
2. તે ‘શૂટ-એન્ડ-સ્કૂટ’ (Shoot-and-Scoot) ક્ષમતા ધરાવે છે, જે દુશ્મનના જવાબી હુમલાથી બચવા મદદ કરે છે. 
3. તે લોઇટરિંગ મ્યુનિશન (Loitering Munitions) પણ ફાયર કરી શકે છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
સમજૂતી: ત્રણેય વિધાનો સાચા છે. ‘સૂર્યાસ્ત’ અદ્યતન નેવિગેશન સિસ્ટમ ધરાવે છે, તેની ઝડપથી સ્થાન બદલવાની ક્ષમતા છે અને તે 100 કિ.મી. સુધી લોઇટરિંગ મ્યુનિશન પણ ફાયર કરી શકે છે. 

પ્રશ્ન 11: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. વેનેઝુએલા સંકટથી ભારતના વેપાર પર નજીવી અસર થઈ છે, કારણ કે દ્વિપક્ષીય વેપાર પ્રતિબંધો હેઠળ ઘટી ગયો છે. 
2. FY2025માં ભારતની વેનેઝુએલામાં નિકાસ મુખ્યત્વે ફાર્માસ્યુટિકલ દવાઓની હતી. 
3. ONGC વિદેશ (OVL)નું વેનેઝુએલામાં રોકાણ ‘ઝોમ્બી એસેટ્સ’માં ફેરવાઈ ગયું છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
સમજૂતી: ત્રણેય વિધાનો સાચા છે. GTRI મુજબ ભારત-વેનેઝુએલા વેપાર પર નજીવી અસર છે. ભારતની નિકાસ $95.3 મિલિયન (મુખ્યત્વે ફાર્મા) હતી. OVLનું રોકાણ ચૂકવણી અવરોધોને કારણે ‘ઝોમ્બી એસેટ્સ’ બની ગયું છે. 

પ્રશ્ન 12: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ઇમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ (EP) પાવર્સ હેઠળ સંરક્ષણ દળો ₹300 કરોડ સુધીની સિસ્ટમોની ખરીદી કરી શકે છે. 
2. EP પાવર્સ માટે સંરક્ષણ મંત્રીમંડળની મંજૂરી ફરજિયાત છે. 
3. ડિફેન્સ એક્વિઝિશન કાઉન્સિલ (DAC)ના અધ્યક્ષ સંરક્ષણ મંત્રી હોય છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 સાચું છે. EP હેઠળ ₹300 કરોડ સુધીની ખરીદી શક્ય છે.  વિધાન 2 ખોટું છે. EP માટે કોઈ વધુ મંજૂરીની જરૂર નથી, તે તાત્કાલિક જરૂરિયાતો માટે છે.  વિધાન 3 સાચું છે. DACના અધ્યક્ષ સંરક્ષણ મંત્રી હોય છે, CDS નહીં. પ્રશ્ન 13

પ્રશ્ન 13: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. વેનેઝુએલાની રાજધાની કારાકાસ છે અને તેની સરહદ પૂર્વમાં ગુયાના, દક્ષિણમાં બ્રાઝિલ અને પશ્ચિમમાં કોલંબિયા સાથે જોડાયેલી છે. 
2. વેનેઝુએલાનો સૌથી ઊંચો બિંદુ પીકો બોલિવાર (Pico Bolívar) છે. 
3. મારાકાઈબો તળાવ (Lake Maracaibo) દક્ષિણ અમેરિકાનું સૌથી મોટું તળાવ છે. 

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
સમજૂતી: ત્રણેય વિધાનો સાચા છે. આ તમામ ભૌગોલિક તથ્યો Drishti IASના અહેવાલમાં ઉલ્લેખિત છે. 

પ્રશ્ન 14: નીચે આપેલા વિધાનો પૈકી સાચું/સાચાં વિધાન/વિધાનો પસંદ કરો.

1. ‘સૂર્યાસ્ત’ રોકેટ સિસ્ટમની EXTRA વેરિઅન્ટ 150 કિ.મી. સુધીની રેન્જ ધરાવે છે. 
2. Predator Hawk મિસાઈલ 300 કિ.મી. સુધીની રેન્જ ધરાવે છે. 
3. Accular રોકેટ 100 કિ.મી. સુધીની રેન્જ ધરાવે છે.

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે
B) 1 અને 3 જ સાચા છે
C) 2 અને 3 જ સાચા છે
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે

જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
સમજૂતી: વિધાન 1 અને 2 સાચા છે.  વિધાન 3 ખોટું છે. Accular રોકેટ 40 કિ.મી. સુધીની રેન્જ ધરાવે છે, 100 કિ.મી. નહીં.