🔷 જમીનના મુખ્ય પ્રકારો (ICAR વર્ગીકરણ મુજબ 8 મુખ્ય પ્રકાર) 1️⃣ કાંપની જમીન (Alluvial Soil) 2️⃣ કાળી જમીન (Black Soil / Regur Soil) 3️⃣ રાતી જમીન (Red Soil) 4️⃣ લેટેરાઈટ જમીન (Laterite Soil) 5️⃣ રણપ્રદેશીય જમીન (Arid/Desert Soil) 6️⃣ પર્વતીય/જંગલ જમીન (Mountain/Forest Soil) 7️⃣ ખારી-આલ્કલાઇન જમીન (Saline & Alkaline Soil / Usar Soil) 8️⃣ પીટ
🔷 વર્ગીકરણ (મુખ્ય બે પ્રકાર) ભારતની નદીઓને ઉદ્ભવ સ્થાન અને પ્રકૃતિના આધારે 2 મુખ્ય વર્ગોમાં વહેંચાય છે: પ્રકાર લક્ષણ હિમાલયન નદીઓ બારમાસી (Perennial) – હિમનદી + વરસાદ બંનેથી પોષાય; લાંબો પ્રવાહ; વળાંકવાળી (Meandering); ડેલ્ટા બનાવે દ્વીપકલ્પીય નદીઓ મોસમી (Seasonal) – ફક્ત વરસાદ પર આધારિત; ટૂંકો-સીધો પ્રવાહ; ખીણ (Rift Valley) માંથી વહે; મુખત્રિકોણ (Estuary) બનાવે 1️⃣
🔷 મુખ્ય વિભાગો (5 મુખ્ય ભૂપૃષ્ઠ વિભાગો) ભારતના ભૂપૃષ્ઠને ભૂસ્તરીય રચના અને લક્ષણોના આધારે 5 મુખ્ય વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: 1️⃣ હિમાલય પર્વતમાળા હિમાલયના ત્રણ સમાંતર ભાગ (ઉત્તરથી દક્ષિણ): નામ ઊંચાઈ વિશેષતા હિમાદ્રી (Greater Himalaya) સૌથી ઊંચી (સરેરાશ 6,000 મી+) સૌથી ઉત્તરે, સતત હિમાચ્છાદિત, એવરેસ્ટ-કંચનજંઘા અહીં હિમાચલ (Lesser Himalaya) 3,700–4,500 મી કાશ્મીર ખીણ, કુલુ-કાંગડા ખીણ,
1️⃣ સ્થાન (Location) 2️⃣ વિસ્તાર અને ક્રમ 3️⃣ સીમાઓ અને પડોશી દેશો દેશ સીમા લંબાઈ (અંદાજિત) બાંગ્લાદેશ સૌથી લાંબી (~4,096 કિમી) ચીન ~3,488 કિમી પાકિસ્તાન ~3,323 કિમી નેપાળ ~1,751 કિમી મ્યાનમાર ~1,643 કિમી ભૂટાન ~699 કિમી અફઘાનિસ્તાન ~106 કિમી (PoK વિસ્તાર દ્વારા) 4️⃣ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: 5️⃣ મહત્વના તથ્યો (Important Facts
લદ્દાખ, ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં આવેલો એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેની અપ્રતિમ કુદરતી સુંદરતા, ઊંચા પર્વતીય ઘાટ અને સમૃદ્ધ તિબેટીય સંસ્કૃતિ માટે જાણીતો છે. ‘ઉંચા ઘાટની ભૂમિ’ (Land of High Passes) તરીકે ઓળખાતો આ પ્રદેશ વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર (સિયાચીન ગ્લેશિયર) ધરાવે છે અને ‘લિટલ તિબેટ’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે. ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ના રોજ
પુડુચેરી, ભારતના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો એક અનોખો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેના સમૃદ્ધ ફ્રેંચ વારસા, શાંત દરિયાકિનારા અને આધ્યાત્મિક વાતાવરણ માટે જાણીતો છે. તમિલ ભાષાના ‘પુટુ’ (નવું) અને ‘ચેરી’ (ગામ) શબ્દોથી બનેલું આ નામ “નવું ગામ” દર્શાવે છે. ભૂતપૂર્વ નામ ‘પોંડિચેરી’ (Pondicherry) એ ‘પાંડિચેરી’ (પાંડિઓનું ગામ) નું ફ્રેંચ રૂપ છે. આ પ્રદેશો ફ્રેંચ ભારત (French
દિલ્હી, ભારતની રાષ્ટ્રીય રાજધાની અને સત્તાવાર રીતે રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ (National Capital Territory – NCT) તરીકે ઓળખાતો આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ભારતનું રાજકીય, વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક હૃદય છે. ‘દિલ્લી’ તરીકે પ્રેમથી ઓળખાતું આ શહેર પ્રાચીન ઈન્દ્રપ્રસ્થથી લઈને આધુનિક નવી દિલ્હી સુધી, સદીઓથી સત્તા, સંસ્કૃતિ અને વિવિધતાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આજે તે ભારતની સૌથી મોટી મેટ્રોપોલિટન અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની
દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ ભારતનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે કુદરતી સૌંદર્ય, દરિયાકાંઠા અને જંગલો માટે જાણીતું છે. આ લેખમાં આપણે આ પ્રદેશ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી જાણીશું, જે ખાસ કરીને GPSC, UPSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી છે. 1. મૂળભૂત માહિતી (Basic Profile) કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ નામ દાદરા અને
ચંડીગઢ, ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં શિવાલિક પર્વતમાળાની તળેટીમાં વસેલું એક અનોખું કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે. ‘ચંડી’ (દેવી ચંડી) અને ‘ગઢ’ (કિલ્લો) શબ્દોથી બનેલું આ નામ “દેવી ચંડીનો કિલ્લો” દર્શાવે છે. તે સ્વતંત્ર ભારતનું પ્રથમ સુઆયોજિત શહેર છે અને પંજાબ તેમજ હરિયાણા બે રાજ્યોની સહિયારી રાજધાની છે. આધુનિક વાસ્તુકલાનો ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો ગણાતું આ શહેર તેની સુંદરતા, સ્વચ્છતા અને શાંત
અંદામાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહ, બંગાળની ખાડીના દક્ષિણે હિંદ મહાસાગરમાં આવેલો ભારતનો એક અનોખો અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે. લગભગ ૫૭૨ ટાપુઓથી બનેલો આ દ્વીપસમૂહ તેના અદભુત કુદરતી સૌંદર્ય, સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતા, ઐતિહાસિક મહત્વ અને વિવિધ સ્વદેશી આદિવાસી સમુદાયો માટે જાણીતો છે. ‘કાળાપાણી’ની સેલ્યુલર જેલ, ભારતનો એકમાત્ર સક્રિય જ્વાળામુખી, અને વિશ્વના સૌથી અલિપ્ત આદિવાસી સમુદાયો