જમ્મુ અને કાશ્મીર, ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં આવેલો એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેની અપ્રતિમ કુદરતી સુંદરતા, સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ માટે જાણીતો છે. કાશ્મીર ખીણને “પૃથ્વી પરનું સ્વર્ગ” (Paradise on Earth) કહેવામાં આવે છે. ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ના રોજ ભારત સરકારે બંધારણની કલમ ૩૭૦ રદ કરી અને જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજિત કર્યું: જમ્મુ અને કાશ્મીર (વિધાનસભા સાથે) અને લદ્દાખ (વિધાનસભા વિના). ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯થી આ પ્રદેશ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે કાર્યરત છે.
આ લેખમાં આપણે જમ્મુ અને કાશ્મીર વિશે ભૂગોળ, ઇતિહાસ, અર્થતંત્ર, પર્યટન અને પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ વિગતવાર સમજશું — જે ખાસ કરીને UPSC, GPSC, SSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.
મૂળભૂત માહિતી
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ નામ | જમ્મુ અને કાશ્મીર (Jammu and Kashmir) |
| નામની વ્યુત્પત્તિ | ‘કાશ્મીર’ – ઋષિ કશ્યપ પરથી; અથવા ‘ક’ (જળ) અને ‘સમીર’ (પવન) શબ્દોથી; ‘જમ્મુ’ – જમ્મુ શહેરના નામ પરથી |
| ઉપનામો | “પૃથ્વી પરનું સ્વર્ગ” (Paradise on Earth), “કેસરની ભૂમિ” (Land of Saffron), “તળાવોની નગરી” (City of Lakes) |
| ઉનાળુ રાજધાની | શ્રીનગર (Srinagar) |
| શિયાળુ રાજધાની | જમ્મુ (Jammu) |
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ |
| વિસ્તાર (ભારત નિયંત્રણ હેઠળ) | ૧,૦૧,૩૮૭ ચોરસ કિ.મી. (આશરે) |
| વિસ્તાર રેન્ક | ભારતના રાજ્યો અને UTમાં ૧૭મો ક્રમ |
| વસ્તી (૨૦૧૧) | ૧,૨૨,૫૮,૪૩૩ (આશરે ૧.૨૩ કરોડ) |
| સત્તાવાર ભાષા | ઉર્દૂ અને અંગ્રેજી |
| અન્ય ભાષાઓ | કાશ્મીરી, ડોગરી, હિન્દી, પંજાબી, ગુજરી, ભદરવાહી |
| જિલ્લાઓની સંખ્યા | ૨૦ |
Quick Facts Table
| ઉનાળુ રાજધાની | શ્રીનગર |
| શિયાળુ રાજધાની | જમ્મુ |
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| મુખ્ય ભાષા | ઉર્દૂ, કાશ્મીરી, ડોગરી |
| મુખ્ય નદી | જેલમ, સિંધુ |
| સૌથી ઊંચું શિખર | નંગા પર્બત (૮,૧૨૬ મીટર) |
| સૌથી મોટું તળાવ | વુલર તળાવ |
| પ્રખ્યાત ભોજન | વાઝવાન, કહવા, રોગન જોશ |
ભૂગોળ (Geography)
સ્થાન અને સીમાઓ
જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં આવેલો છે. તેની સીમાઓ નીચે મુજબ છે:
| ઉત્તર | ચીન (તિબેટ) |
| પૂર્વ | ચીન (તિબેટ) / લદ્દાખ UT |
| પશ્ચિમ | પાકિસ્તાન |
| દક્ષિણ | હિમાચલ પ્રદેશ, પંજાબ |
કુદરતી વિભાગો
આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ત્રણ મુખ્ય ભૌગોલિક વિભાગોમાં વહેંચાયેલો છે:
| જમ્મુ પ્રદેશ (Jammu Region) | દક્ષિણમાં આવેલો વિસ્તાર; શિવાલિકની તળેટી અને મેદાનો |
| કાશ્મીર ખીણ (Kashmir Valley) | પીર પંજાલ અને મહાન હિમાલયની વચ્ચે આવેલી ખીણ; સરેરાશ ઊંચાઈ ૧,૬૦૦-૧,૮૦૦ મીટર |
| લદ્દાખ પ્રદેશ (Ladakh Region) | પૂર્વમાં આવેલો ઊંચો પર્વતીય રણપ્રદેશ (૨૦૧૯થી અલગ UT) |
મુખ્ય પર્વતમાળાઓ
| પીર પંજાલ (Pir Panjal) | મધ્યમ હિમાલયનો ભાગ; જમ્મુ અને કાશ્મીર ખીણને અલગ પાડે છે |
| ઝાંસ્કર (Zanskar) | કાશ્મીર ખીણની પૂર્વમાં |
| મહાન હિમાલય (Great Himalaya) | ખીણની ઉત્તરે |
| કારાકોરમ (Karakoram) | સૌથી ઉત્તરે |
મુખ્ય નદીઓ
| સિંધુ (Indus) | આ વિસ્તારની મુખ્ય નદી; કુલ ક્ષેત્રફળના ૭૫% વિસ્તાર સિંધુ ખીણમાં |
| જેલમ (Jhelum) | કાશ્મીર ખીણની મુખ્ય નદી; વુલર તળાવ બનાવે છે |
| ચિનાબ (Chenab) | જમ્મુ વિસ્તારની મહત્વપૂર્ણ નદી |
| રાવી (Ravi) | જમ્મુ વિસ્તારમાં વહે છે |
તળાવો
| ડલ તળાવ (Dal Lake) | શ્રીનગરમાં; હાઉસબોટ અને શિકારા માટે વિશ્વ પ્રસિદ્ધ |
| વુલર તળાવ (Wular Lake) | ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું તળાવ |
| નગીન તળાવ (Nagin Lake) | ડલ તળાવથી જોડાયેલું |
| માનસબલ તળાવ (Manasbal Lake) |
જળવાયુ (Climate)
ઊંચાઈ પ્રમાણે ખૂબ જ ભિન્નતા:
| જમ્મુ | ઉનાળામાં ગરમ, શિયાળામાં ઠંડી |
| કાશ્મીર ખીણ | સમશીતોષ્ણ; ઉનાળો સુખદ, શિયાળો ખૂબ ઠંડો (હિમવર્ષા સાથે) |
| લદ્દાખ | ઠંડુ રણ; શિયાળો અત્યંત ઠંડો (જાન્યુઆરીમાં -૩૦°C સુધી) |
ઇતિહાસ (History)
પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ઇતિહાસ
- ઋષિ કશ્યપ: કાશ્મીર ખીણનું સર્જન ઋષિ કશ્યપ દ્વારા થયું હોવાની માન્યતા
- અશોક (૩જી સદી બીસી): કાશ્મીરમાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રસાર
- કારકોટ વંશ (૭મી-૯મી સદી): લલિતાદિત્ય મુક્તપીડ જેવા શક્તિશાળી શાસકો
- મુસ્લિમ શાસન (૧૪મી સદી): સુલતાન શમસુદ્દીન શાહમીર દ્વારા મુસ્લિમ શાસનની શરૂઆત
- મુઘલ શાસન (૧૫૮૬-૧૭૫૨): અકબર દ્વારા કાશ્મીર પર વિજય; શાલીમાર અને નિશાત બાગના નિર્માણ
ડોગરા શાસન અને રિયાસત
| ડોગરા શાસનની શરૂઆત | ૧૮૪૬ | ગુલાબ સિંહ દ્વારા જમ્મુ-કાશ્મીર રિયાસતની સ્થાપના |
| સંધિ | ૧૮૪૬ (લાહોર) અને ૧૮૪૬ (અમૃતસર) | બ્રિટિશ સરકાર સાથેની સંધિઓ |
ભારત સાથે વિલીનીકરણ
| ભારતમાં વિલીનીકરણ | ૨૬ ઓક્ટોબર ૧૯૪૭ | મહારાજા હરિ સિંહ દ્વારા ભારત સાથે વિલીનીકરણ |
| કલમ ૩૭૦ | ૧૯૫૪ (રાષ્ટ્રપતિ આદેશ) | જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો |
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ | ભારત સરકાર દ્વારા વિશેષ દરજ્જો સમાપ્ત |
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ | જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ બે UTમાં વિભાજન |
આધુનિક ઘટનાક્રમ
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ | સુપ્રીમ કોર્ટે ડિસેમ્બર ૨૦૨૩માં નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવ્યો |
| વિધાનસભા ચૂંટણી | સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ | ૧૦ વર્ષથી વધુ સમય બાદ ચૂંટણી યોજાઈ |
| નવી સરકાર | ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ | ઉમર અબદુલ્લા (Omar Abdullah) મુખ્યમંત્રી બન્યા |
અર્થતંત્ર (Economy)
કૃષિ અને બાગાયત
| કેસર (Saffron) | વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાવાળું કેસર; પમ્પોર (Pampore) વિસ્તારમાં ઉત્પાદન |
| સફરજન (Apple) | કાશ્મીરી સફરજન આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પ્રખ્યાત |
| અખરોટ (Walnut), બદામ (Almond) | ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સૂકા મેવા |
| ડાંગર, મકાઈ, ઘઉં | મુખ્ય ખાદ્ય પાકો |
ઉદ્યોગો (Industries)
| હસ્તકલા (Handicrafts) | કાશ્મીરી પશ્મીના શાલ (Pashmina Shawls), કાલીન (Carpets), પપિયે-માચે (Papier-mâché), લાકડાની કોતરણી (Wood Carving) |
| રેશમ ઉદ્યોગ (Sericulture) | કાશ્મીરી રેશમ પ્રખ્યાત |
| ખાદ્ય પ્રક્રિયા | ફળોનું પ્રોસેસિંગ, સૂકા મેવાનું પેકિંગ |
| પ્રવાસન (Tourism) | અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો આધાર |
સંસ્કૃતિ અને પરંપરા (Culture)
લોકનૃત્ય અને સંગીત
| રૌફ (Rouf) | કાશ્મીરનું પ્રખ્યાત મહિલા નૃત્ય; તહેવારો સમયે કરવામાં આવે છે |
| ભાંડ પથેર (Bhand Pather) | પરંપરાગત લોક નાટક; સામાજિક વ્યંગ્યથી ભરપૂર |
| ડોગરી લોકનૃત્યો | જમ્મુ વિસ્તારમાં પ્રચલિત (કુક્કુ, ભાંગરા જેવા નૃત્યો) |
તહેવારો (Festivals)
| ઈદ-ઉલ-ફિત્ર, ઈદ-ઉલ-અઝહા, મુહર્રમ | – | મુસ્લિમ સમુદાય દ્વારા ઉજવાય છે |
| લોહડી, બૈસાખી, દિવાળી, દશેરા | – | જમ્મુ વિસ્તારમાં મોટા તહેવારો |
| હેમિસ ઉત્સવ (Hemis Festival) | જૂન-જુલાઈ | લદ્દાખનો પ્રખ્યાત બૌદ્ધ તહેવાર |
| તુલિપ ફેસ્ટિવલ (Tulip Festival) | માર્ચ-એપ્રિલ | શ્રીનગરમાં ટ્યૂલિપના બગીચામાં યોજાતો વસંતોત્સવ |
વેશભૂષા (Traditional Dress)
| કાશ્મીર | પુરુષો: ફિરાન (Pheran) ; સ્ત્રીઓ: કાશ્મીરી ફિરાન, દોરી બંધાયેલ |
| જમ્મુ | પુરુષો: ધોતી-કુર્તા; સ્ત્રીઓ: સાડી અથવા સલવાર-કમીઝ |
ખોરાક (Cuisine)
| વાઝવાન (Wazwan) | કાશ્મીરનું પ્રખ્યાત બહુ-વાનગી ભોજન; ૩૬ પ્રકારની વાનગીઓ |
| રોગન જોશ (Rogan Josh) | મસાલેદાર મટન કરી |
| યખ્ની (Yakhni) | દહીં આધારિત મટન કરી |
| ગુશતાબા (Gushtaba) | માંસના બોલની ગ્રેવી |
| કહવા (Kahwa) | લીલી ચા, કેસર, બદામથી બનતું પ્રખ્યાત પીણું |
| નૂન ચા (Noon Chai) | ગુલાબી રંગની ખારી ચા |
| રાજમા ચવાલ, કાલાદી (Kaladi) | જમ્મુના વિખ્યાત વ્યંજન |
મહત્વપૂર્ણ સ્થળો (Important Places)
કાશ્મીર ખીણ
| શ્રીનગર (Srinagar) | ડલ તળાવ (હાઉસબોટ, શિકારા), નગીન તળાવ, મુગલ ગાર્ડન્સ (શાલીમાર, નિશાત, ચશ્મે શાહી), જમા મસ્જિદ, હઝરતબલ દરગાહ |
| ગુલમર્ગ (Gulmarg) | સ્કીઇંગ માટે પ્રખ્યાત; ગોંડોલા રાઇડ (વિશ્વની સૌથી ઊંચી કેબલ કાર) |
| પહેલગામ (Pahalgam) | સુંદર ખીણ; અમરનાથ યાત્રાનું પ્રારંભિક સ્થળ |
| સોનમર્ગ (Sonamarg) | થાજીવાસ ગ્લેશિયર માટે જાણીતું |
| અમરનાથ ગુફા (Amarnath Cave) | ભગવાન શિવના બર્ફના લિંગ માટે પ્રખ્યાત તીર્થસ્થળ |
જમ્મુ વિસ્તાર
| વૈષ્ણો દેવી મંદિર (Vaishno Devi Temple) | કટરા નજીક ત્રિકુટા પર્વત પર; વિશ્વ પ્રસિદ્ધ શક્તિપીઠ |
| રઘુનાથ મંદિર (Raghunath Temple) | જમ્મુનું સૌથી મોટું મંદિર સંકુલ |
| બાહુ ફોર્ટ (Bahu Fort) | જમ્મુ શહેરમાં ઐતિહાસિક કિલ્લો |
| પટની ટોપ (Patni Top) | હિલ સ્ટેશન |
વન્યજીવન અને પર્યાવરણ (Wildlife & Environment)
મુખ્ય વન્યજીવો
| કાશ્મીરી હંગલ (Kashmir Stag / Hangul) | રાજ્ય પ્રાણી; લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ; ફક્ત જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જ જોવા મળે છે |
| સ્નો લેપર્ડ (Snow Leopard) | હિમાલયની ઊંચી ટોચોમાં જોવા મળે છે |
| હિમાલયન કાળું રીંછ (Himalayan Black Bear) | |
| મસ્ક ડીયર (Musk Deer) | |
| હિમાલયન તહર (Himalayan Tahr) |
રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યો
| દાચીગામ નેશનલ પાર્ક (Dachigam National Park) | કાશ્મીરી હંગલ માટે પ્રખ્યાત; શ્રીનગર નજીક |
| કાજીનાગ નેશનલ પાર્ક (Kazinag National Park) | |
| કિશ્તવાર નેશનલ પાર્ક (Kishtwar National Park) | |
| સલીમ અલી નેશનલ પાર્ક |
રાજ્ય પ્રતીકો
| રાજ્ય પ્રાણી | કાશ્મીરી હંગલ (Kashmir Stag / Hangul) |
| રાજ્ય પક્ષી | કાળો તિતર (Black-necked Crane) |
| રાજ્ય વૃક્ષ | ચિનાર (Chinar) |
| રાજ્ય ફૂલ | કમળ (Lotus) |
કરંટ અફેર્સ (Current Affairs)
કલમ ૩૭૦ નિરસન અને સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
- ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯: ભારત સરકારે કલમ ૩૭૦ અને ૩૫A ને નિરસ્ત કરી
- ડિસેમ્બર ૨૦૨૩: સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવ્યો
- ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ સુધી: વિધાનસભા ચૂંટણી યોજવાનો નિર્દેશ
- રાજ્યનો દરજ્જો: સરકારી વકીલે જાહેર કર્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીરને ફરી રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવશે
વિધાનસભા ચૂંટણી ૨૦૨૪
- સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબર ૨૦૨૪: ૧૦ વર્ષથી વધુ સમય બાદ વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાઈ
- મુખ્યમંત્રી: ઉમર અબદુલ્લા (Omar Abdullah) એ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા
પ્રવાસન પુનરુત્થાન
- ૨૦૨૩-૨૪માં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પ્રવાસન ક્ષેત્રે રેકોર્ડ સંખ્યામાં પ્રવાસીઓનું આગમન થયું
- તુલિપ ફેસ્ટિવલ, ગુલમર્ગ સ્કીઇંગ, ડલ તળાવમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં વધારો
પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા (Exam Pointers)
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ |
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| વિધાનસભા બેઠકો | ૯૦ |
| લોકસભા બેઠકો | ૫ |
| ઉનાળુ રાજધાની | શ્રીનગર |
| શિયાળુ રાજધાની | જમ્મુ |
| મુખ્ય નદીઓ | જેલમ, સિંધુ, ચિનાબ, રાવી |
| સૌથી ઊંચું શિખર | નંગા પર્બત (૮,૧૨૬ મીટર) |
| સૌથી મોટું તળાવ | વુલર તળાવ (ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું તળાવ) |
| રાજ્ય પ્રાણી | કાશ્મીરી હંગલ |
| રાજ્ય વૃક્ષ | ચિનાર |
| પ્રખ્યાત ભોજન | વાઝવાન, કહવા, રોગન જોશ |
| પ્રખ્યાત હસ્તકલા | પશ્મીના શાલ, કાલીન, પપિયે-માચે |
જમ્મુ અને કાશ્મીર – એક નજરમાં (Quick Revision)
| ઉનાળુ રાજધાની | શ્રીનગર |
| શિયાળુ રાજધાની | જમ્મુ |
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| વિસ્તાર | ૧,૦૧,૩૮૭ ચો.કિ.મી. |
| જિલ્લાઓ | ૨૦ |
| મુખ્ય નદી | જેલમ, સિંધુ |
| સૌથી ઊંચું શિખર | નંગા પર્બત |
| સૌથી મોટું તળાવ | વુલર તળાવ |
| રાજ્ય પ્રાણી | કાશ્મીરી હંગલ |
| રાજ્ય વૃક્ષ | ચિનાર |
| પ્રખ્યાત ભોજન | વાઝવાન, રોગન જોશ, કહવા |
| પ્રખ્યાત હસ્તકલા | પશ્મીના શાલ, પપિયે-માચે |
FAQ Section (SEO Boost)
જમ્મુ અને કાશ્મીર ક્યારે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું?
૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ માં કલમ ૩૭૦ નિરસન બાદ તે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું.
જમ્મુ અને કાશ્મીરની ઉનાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
શ્રીનગર (Srinagar) ઉનાળુ રાજધાની છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરની શિયાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
જમ્મુ (Jammu) શિયાળુ રાજધાની છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરની સત્તાવાર ભાષા કઈ છે?
ઉર્દૂ અને અંગ્રેજી સત્તાવાર ભાષાઓ છે. કાશ્મીરી, ડોગરી, હિન્દી પણ વ્યાપકપણે બોલાય છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરનું સૌથી મોટું તળાવ કયું છે?
વુલર તળાવ (Wular Lake) – ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું તળાવ.
જમ્મુ અને કાશ્મીરનું રાજ્ય પ્રાણી શું છે?
કાશ્મીરી હંગલ (Kashmir Stag / Hangul) રાજ્ય પ્રાણી છે.
જમ્મુ અને કાશ્મીરનું રાજ્ય વૃક્ષ શું છે?
ચિનાર (Chinar) રાજ્ય વૃક્ષ છે.
આ વિષય કઈ પરીક્ષાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
UPSC, GPSC, SSC, અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
MCQs: સ્વ-મૂલ્યાંકન (Self-Assessment)
1. જમ્મુ અને કાશ્મીર ક્યારે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું?
- (A) ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
- (B) ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯
- (C) ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦
- (D) ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
2. જમ્મુ અને કાશ્મીરની ઉનાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
- (A) જમ્મુ
- (B) શ્રીનગર
- (C) કારગિલ
- (D) ગુલમર્ગ
3. જમ્મુ અને કાશ્મીરની શિયાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
- (A) જમ્મુ
- (B) શ્રીનગર
- (C) લેહ
- (D) અનંતનાગ
4. કલમ ૩૭૦ ક્યારે નિરસ્ત કરવામાં આવી?
- (A) ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯
- (B) ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
- (C) ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
- (D) ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦
5. જમ્મુ અને કાશ્મીરનું સૌથી મોટું તળાવ કયું છે?
- (A) ડલ તળાવ
- (B) વુલર તળાવ
- (C) નગીન તળાવ
- (D) માનસબલ તળાવ
6. કાશ્મીરનું પ્રખ્યાત મહિલા નૃત્ય કયું છે?
- (A) ભાંગડા
- (B) ઘૂમર
- (C) રૌફ (Rouf)
- (D) ગિદ્દા
7. જમ્મુ અને કાશ્મીરનું રાજ્ય પ્રાણી શું છે?
- (A) સ્નો લેપર્ડ
- (B) કાશ્મીરી હંગલ
- (C) હિમાલયન રીંછ
- (D) મસ્ક ડીયર
8. વિશ્વ પ્રસિદ્ધ ‘વાઝવાન’ ક્યાંનું ભોજન છે?
- (A) જમ્મુ
- (B) કાશ્મીર
- (C) લદ્દાખ
- (D) હિમાચલ પ્રદેશ
9. જમ્મુ અને કાશ્મીરનું રાજ્ય વૃક્ષ કયું છે?
- (A) પીપળો
- (B) ચિનાર
- (C) દેવદાર
- (D) સાલ
10. નીચેના પૈકી કયું સ્થળ કાશ્મીર ખીણમાં આવેલું નથી?
- (A) ગુલમર્ગ
- (B) પહેલગામ
- (C) સોનમર્ગ
- (D) કટરા
11. કાશ્મીરી કેસર (Saffron) માટે કયો વિસ્તાર પ્રખ્યાત છે?
- (A) શ્રીનગર
- (B) પમ્પોર (Pampore)
- (C) ગુલમર્ગ
- (D) સોનમર્ગ
12. ડલ તળાવ કયા શહેરમાં આવેલું છે?
- (A) જમ્મુ
- (B) શ્રીનગર
- (C) કટરા
- (D) ગુલમર્ગ
13. જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કેટલા જિલ્લાઓ છે?
- (A) ૧૮
- (B) ૧૯
- (C) ૨૦
- (D) ૨૨
14. વૈષ્ણો દેવી મંદિર ક્યાં આવેલું છે?
- (A) શ્રીનગર
- (B) કટરા
- (C) જમ્મુ
- (D) પહેલગામ
15. જમ્મુ અને કાશ્મીરની મુખ્ય નદી કઈ છે?
- (A) ગંગા
- (B) જેલમ
- (C) યમુના
- (D) સતલજ
16. જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કેટલી લોકસભા બેઠકો છે?
- (A) ૩
- (B) ૪
- (C) ૫
- (D) ૬
17. ‘ગોંડોલા’ કયા પ્રવાસન સ્થળ માટે પ્રખ્યાત છે?
- (A) પહેલગામ
- (B) સોનમર્ગ
- (C) ગુલમર્ગ
- (D) યુસ્માર્ગ
18. જમ્મુ અને કાશ્મીરના વર્તમાન મુખ્યમંત્રી કોણ છે?
- (A) ફારૂક અબદુલ્લા
- (B) ઉમર અબદુલ્લા
- (C) મહેબૂબા મુફ્તી
- (D) નવીન પટનાયક
19. કાશ્મીરી પશ્મીના શાલ કઈ સામગ્રીથી બને છે?
- (A) ઊંટના ઊન
- (B) ચાંગથાંગી બકરીના ઊન
- (C) ભેંસના ઊન
- (D) દરિયાઈ સીપ
20. ‘પપિયે-માચે’ (Papier-mâché) કઈ કલા માટે પ્રખ્યાત છે?
- (A) જમ્મુ
- (B) કાશ્મીર
- (C) લદ્દાખ
- (D) હિમાચલ પ્રદેશ