નમસ્કાર મિત્રો, આજે અમે તમારા માટે 7 જાન્યુઆરી 2026ના રોજના સૌથી મહત્વપૂર્ણ વર્તમાન પ્રવાહના મુદ્દાઓ લાવ્યા છીએ. આ માહિતી UPSC, GPSC, SSC, બેંકિંગ, રેલવે અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે. ચાલો જાણીએ આજના મહત્વપૂર્ણ સમાચાર:
ભારતીય રેલવે: પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેનનું પરીક્ષણ
પ્રોજેક્ટ વિહંગાવલોકન
ભારતીય રેલવે હરિયાણાના જીંદ-સોનીપત રૂટ પર દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેન શરૂ કરવા માટે તૈયાર છે. 26 જાન્યુઆરી, 2026 (પ્રજાસત્તાક દિવસ)થી આ રૂટ પર ટ્રાયલ કામગીરી શરૂ કરવામાં આવશે.
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| રૂટ | જીંદ-સોનીપત સેક્શન, હરિયાણા (90 કિ.મી.) |
| શરૂઆત તારીખ | 26 જાન્યુઆરી 2026 |
| મુસાફરોની ક્ષમતા | 2,638 મુસાફરો (વિશ્વની સૌથી લાંબી હાઇડ્રોજન ટ્રેન) |
| ઝડપ | 110–150 કિ.મી./કલાક |
| મુસાફરી સમય | આશરે 1 કલાક |
| ટિકિટ ભાવ | ₹5 થી ₹25 (અપેક્ષિત) |
| સ્ટોપેજ | રૂટ પર 6 સ્ટેશન |
હાઇડ્રોજન ટ્રેન ટેક્નોલોજી
આ હાઇડ્રોજન ટ્રેન ફ્યુઅલ-સેલ ટેક્નોલોજી પર આધારિત છે, જ્યાં હાઇડ્રોજન ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે.
ટેક્નિકલ વિગતો:
- પાવર કાર: બંને છેડે 1200-હોર્સપાવર એન્જિન સાથે ડ્યુઅલ ડ્રાઈવર પાવર કાર.
- બેટરી: લિથિયમ-આયન બેટરી (ફ્યુઅલ સેલ વડે ચાર્જ).
- પાવર આઉટપુટ: 3,750 amps ડીસી વીજળી (એસી, પંખા, લાઇટિંગ, ડિસ્પ્લે માટે)
- હાઇડ્રોજન વપરાશ: 9 કિલોગ્રામ પાણીમાંથી મેળવેલ આશરે 900 ગ્રામ હાઇડ્રોજન, ટ્રેનને 1 કિલોમીટર સુધી પાવર આપી શકે છે.
- સ્ટોરેજ ક્ષમતા: 3,000 કિલો હાઇડ્રોજન અને 7,860 કિલો ઓક્સિજન (લાંબા અંતરની કામગીરી માટે)
- ઉત્સર્જન: માત્ર પાણીની વરાળ અને બાષ્પ (શૂન્ય ઉત્સર્જન)
જીંદ-સોનીપત માર્ગ કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યો?
આ રૂટ આંશિક રીતે બિન-ઈલેક્ટ્રિફાઇડ છે, જે હાઇડ્રોજન આધારિત ટ્રેક્શન પરીક્ષણ માટે યોગ્ય છે. આવા રૂટ પર ઓવરહેડ ઈલેક્ટ્રિક લાઈન આર્થિક રીતે સધ્ધર નથી, ત્યાં હાઇડ્રોજન ટ્રેનો વધુ ઉપયોગી સાબિત થશે.
માળખાગત સુવિધા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ
- હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન પ્લાન્ટ: જિંદ ખાતે સમર્પિત ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ (₹120 કરોડના ખર્ચે, 2000 ચો.મી.માં)
- ક્ષમતા: 3 ટન હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ (ભારતમાં સૌથી મોટી ઓન-ગ્રાઉન્ડ સુવિધા)
- પાવર સપ્લાય: 11 kV સ્થિર પાવર સપ્લાય
- પાણીનો સ્ત્રોત: સ્ટેશનની છત પર એકત્ર થતું વરસાદી પાણી
- આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ: સ્પેનિશ કંપની ગ્રીન H ટેકનિકલ કુશળતા પૂરી પાડે છે
- ઉત્પાદન: ચેન્નાઈની ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF)માં કોચનું ઉત્પાદન
મહત્વપૂર્ણ પહેલ
આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ‘હાઇડ્રોજન ફોર હેરિટેજ’ પહેલનો ભાગ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય જૂના ડીઝલ એન્જિનોને હાઇડ્રોજન ટેક્નોલોજીથી રેટ્રોફિટ કરવાનો છે. ભારત 35 હાઇડ્રોજન ટ્રેનો ચલાવવાની યોજના ધરાવે છે.
વૈશ્વિક સ્થિતિ
આ પ્રોજેક્ટ સાથે ભારત જર્મની, સ્વીડન, જાપાન અને ચીન જેવા દેશોની હરોળમાં આવી ગયું છે, જેઓ પહેલેથી હાઇડ્રોજન ટ્રેનો ચલાવે છે.
ઓરેશ્નિક મિસાઇલ: રશિયાની હાઇપરસોનિક ક્ષમતા
ઓરેશ્નિક મિસાઇલની બેલારૂસમાં તૈનાતી
રશિયાએ તાજેતરમાં જાહેરાત કરી કે તેની પરમાણુ સક્ષમ ઓરેશ્નિક મિસાઇલો બેલારૂસમાં સક્રિય રીતે સેવામાં પ્રવેશી છે. 30 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ બેલારૂસના પ્રદેશ પર એક સત્તાવાર સમારોહ યોજાયો હતો જેમાં મિસાઇલ સિસ્ટમને કોમ્બેટ ડ્યુટી પર મૂકવામાં આવી હતી.
સંભવિત સ્થળ: પૂર્વી બેલારૂસમાં ક્રિચેવ નજીક ભૂતપૂર્વ એરબેઝ (રશિયન સરહદથી લગભગ 300 કિ.મી. દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં)
ઓરેશ્નિક મિસાઇલ વિશે વિગતો
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| પ્રકાર | મધ્યમ અંતરની પરમાણુ સક્ષમ બેલેસ્ટિક મિસાઇલ |
| પ્રથમ ઉપયોગ | નવેમ્બર 2024 (યુક્રેનના ડીનીપ્રોપેટ્રોવસ્ક સામે) |
| ઝડપ | મેક 10 (12,300 કિ.મી./કલાક અથવા 7,610 માઇલ/કલાક) |
| રેન્જ | 3,000 થી 5,500 કિ.મી. (સમગ્ર યુરોપને આવરી લેવા સક્ષમ) |
| ટેક્નોલોજી | MIRV (મલ્ટિપલ ઈન્ડિપેન્ડન્ટલી ટાર્ગેટેબલ રી-એન્ટ્રી વિહિકલ્સ) – એક સાથે અલગ-અલગ લક્ષ્યો પર હુમલો કરવાની ક્ષમતા |
| વિશેષતા | “અનઇન્ટરસેપ્ટેબલ” (અટકાવી ન શકાય તેવી) હાઇપરસોનિક મિસાઇલ |
મિસાઇલ તૈનાતીનું મહત્વ
બેલારૂસમાં મિસાઇલની હાજરી એ પશ્ચિમી દેશો પર દબાણ લાવવાની રશિયાની રણનીતિ છે. બેલારૂસ નાટો સભ્યો પોલેન્ડ, લિથુઆનિયા અને લાતવિયા સાથે સરહદ ધરાવે છે.
વિવાદ અને અનિશ્ચિતતા
જોકે, બેલારૂસના ભૂતપૂર્વ સુરક્ષા દળોના સંગઠન બેલપોલે જણાવ્યું છે કે ઓરેશ્નિક લોન્ચરની બેલારૂસમાં તૈનાતી અંગે કોઈ પુષ્ટિ મળતી નથી. સેટેલાઇટ ઇમેજ પણ ચોક્કસ માહિતી પૂરી પાડતી નથી. સંગઠન અનુસાર, “પ્રચારમાં જે દર્શાવવામાં આવ્યું છે તેનો ઓરેશ્નિક સાથે કોઈ સંબંધ નથી”
વાંગછુ હાઇડ્રોઈલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ: ભૂટાન-ભારત ઊર્જા સહયોગ
અદાણી ગ્રૂપ દ્વારા ભૂટાનમાં 570 મેગાવોટના વાંગછુ હાઇડ્રોઈલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. 3 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ ભૂટાનના વડાપ્રધાન દાશો શેરિંગ તોબગે અને અદાણી ગ્રૂપના અધ્યક્ષ ગૌતમ અદાણીએ પ્રોજેક્ટના પાયાનો પથ્થર મૂક્યો હતો.
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| સ્થળ | ચુક્હા જિલ્લો, ભૂટાન (તાલા હાઇડ્રોપાવર પ્લાન્ટથી ડાઉનસ્ટ્રીમ) |
| નદી | વાંગચુ નદી |
| ક્ષમતા | 570 મેગાવોટ (રન ઓફ-રિવર પ્લાન્ટ) |
| વાર્ષિક ઉત્પાદન | 2,478.93 GWh |
| ટર્બાઇન | 4 ટર્બાઇન (દરેક 142.5 મેગાવોટ) |
| કુલ રોકાણ | ₹6,000 કરોડ (~$680 મિલિયન) |
| મોડલ | BOOT (બિલ્ડ, ઓન, ઓપરેટ એન્ડ ટ્રાન્સફર) |
સંયુક્ત સાહસ
સપ્ટેમ્બર 2025માં હસ્તાક્ષરિત શેરધારકોના કરાર બાદ વાંગછુ હાઇડ્રોઈલેક્ટ્રિક પાવર લિમિટેડ (WHPL) નામની સંયુક્ત સાહસ કંપની રચવામાં આવી છે:
- DGPC (ડ્રુક ગ્રીન પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ): 51% હિસ્સો (ભૂટાન સરકારી માલિકીની)
- અદાણી પાવર લિમિટેડ (APL): 49% હિસ્સો
ઉદ્દેશ્ય અને મહત્વ
- શિયાળાની ઋતુ: ભૂટાનની પીક વિન્ટર ડિમાન્ડ પૂરી કરશે (જ્યારે હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન ઓછું હોય છે)
- ઉનાળાની ઋતુ: વધારાની વીજળી ભારતમાં નિકાસ કરવામાં આવશે
- મોસમી વધઘટનું સંચાલન: પીકિંગ રન ઓફ-રિવર પ્લાન્ટ તરીકે કાર્ય કરશે
વ્યાપક ભાગીદારી
આ પ્રોજેક્ટ મે 2025માં DGPC અને અદાણી ગ્રૂપ વચ્ચે થયેલા 5,000 મેગાવોટ હાઇડ્રોપાવર ક્ષમતા વિકસાવવાના MoU હેઠળનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે. 2040 સુધીમાં 20,000 મેગાવોટની વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવાના ભૂટાનના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યનો આ એક ભાગ છે .
ભારત-ભૂટાન ઊર્જા સહયોગ
ભારત અને ભૂટાન 1960ના દાયકાથી ઊર્જા ક્ષેત્રે નજીકથી સહયોગ કરી રહ્યાં છે. આ સહયોગ બંને દેશો વચ્ચેના ઉત્કૃષ્ટ અને મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોનો પાયો માનવામાં આવે છે .
જસ્ટિસ મિશન 2025: ચીનનું તાઈવાન સામે લશ્કરી કવાયત
ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA) એ 29 ડિસેમ્બર 2025થી ‘જસ્ટિસ મિશન 2025’ નામની સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત શરૂ કરી હતી. આ કવાયત તાઈવાન ટાપુની આસપાસના વિસ્તારોમાં હાથ ધરવામાં આવી હતી .
- તાઈવાન સ્ટ્રેટ
- તાઈવાન ટાપુના ઉત્તર, દક્ષિણ-પશ્ચિમ, દક્ષિણ-પૂર્વ અને પૂર્વ વિસ્તારો
દળ અને તેની વિગત
| દળ | વિગત |
|---|---|
| થલ સેના | લાંબા અંતરના મલ્ટિપલ રોકેટ લોન્ચર સિસ્ટમ (MLRS) એકમો |
| નૌકાદળ | ફ્રિગેટ બાઓજી (534), ક્વિઝોઉ (517), વિનાશક તાઇયુઆન (131), ઉભયજીવી હુમલાવાહક હાઇનાન (31) |
| વાયુસેના | ફાઇટર, બોમ્બર, સ્પેશિયલ-પર્પઝ એરક્રાફ્ટ, ડ્રોન |
| મિસાઇલ દળ | રોકેટ ફોર્સ એકમો |
કવાયતના ઉદ્દેશ્યો
- સંયુક્ત લડાઈ ક્ષમતાઓનું પરીક્ષણ: સમુદ્ર-હવા કોમ્બેટ રેડીનેસ પેટ્રોલ, સંયુક્ત સર્વોચ્ચતા હાંસલ કરવી
- નાકાબંધી: મુખ્ય બંદરો અને વિસ્તારોની નાકાબંધી
- ટાપુ શૃંખલાની બહાર સર્વાંગી નિવારણ
- એકીકૃત આગ હુમલા સિસ્ટમનું નિર્માણ
6 જાન્યુઆરી 2026 MCQ (સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે)
પ્રશ્ન 1. ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેન કયા રૂટ પર શરૂ કરવામાં આવશે?
A) દિલ્હી-આગ્રા
B) જીંદ-સોનીપત
C) મુંબઈ-પુણે
D) ચેન્નાઈ-બેંગલુરુ
જવાબ: B) જીંદ-સોનીપત
પ્રશ્ન 2. હાઇડ્રોજન ટ્રેન અંગે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
- આ ટ્રેન 26 જાન્યુઆરી 2026થી શરૂ થશે.
- આ ટ્રેન ચેન્નાઈની ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરીમાં બનાવવામાં આવી છે.
- આ ટ્રેન ડીઝલ એન્જિનથી ચાલશે.
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
C) 2 અને 3 જ સાચા છે.
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
પ્રશ્ન 3. હાઇડ્રોજન ટ્રેનમાં કઈ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે?
A) સોલાર ટેક્નોલોજી
B) ફ્યુઅલ-સેલ ટેક્નોલોજી
C) ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક ટેક્નોલોજી
D) વિન્ડ ટેક્નોલોજી
જવાબ: B) ફ્યુઅલ-સેલ ટેક્નોલોજી
પ્રશ્ન 4. ઓરેશ્નિક મિસાઇલ કયા દેશે વિકસાવી છે?
A) અમેરિકા
B) ચીન
C) રશિયા
D) ફ્રાન્સ
જવાબ: C) રશિયા
પ્રશ્ન 5. ઓરેશ્નિક મિસાઇલ અંગે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
- તે એક હાઇપરસોનિક મિસાઇલ છે.
- તે MIRV ટેક્નોલોજીથી સજ્જ છે.
- તેની રેન્જ 1000 કિ.મી.થી ઓછી છે.
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
C) 2 અને 3 જ સાચા છે.
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
પ્રશ્ન 6. વાંગછુ હાઇડ્રોઈલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ કયા દેશમાં બનાવવામાં આવી રહ્યો છે?
A) નેપાળ
B) ભૂટાન
C) મ્યાનમાર
D) શ્રીલંકા
જવાબ: B) ભૂટાન
પ્રશ્ન 7. વાંગછુ પ્રોજેક્ટ અંગે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
- આ પ્રોજેક્ટની ક્ષમતા 570 મેગાવોટ છે.
- આ પ્રોજેક્ટમાં DGPCનો 49% હિસ્સો છે અને અદાણી પાવરનો 51% હિસ્સો છે.
- આ પ્રોજેક્ટ BOOT (બિલ્ડ, ઓન, ઓપરેટ એન્ડ ટ્રાન્સફર) ધોરણે અમલમાં મૂકાશે.
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
C) 2 અને 3 જ સાચા છે.
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
જવાબ: B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
પ્રશ્ન 8. ‘જસ્ટિસ મિશન 2025’ શું છે?
A) ભારત-અમેરિકા સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત
B) ચીનની તાઈવાન આસપાસ લશ્કરી કવાયત
C) રશિયાની યુક્રેનમાં લશ્કરી કાર્યવાહી
D) ભૂટાનમાં હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ
જવાબ: B) ચીનની તાઈવાન આસપાસ લશ્કરી કવાયત
પ્રશ્ન 9. ‘જસ્ટિસ મિશન 2025’ કવાયતમાં કયા દળો સામેલ હતા?
A) માત્ર નૌકાદળ
B) માત્ર વાયુસેના
C) થલ, નૌકા, વાયુ અને મિસાઇલ દળો
D) માત્ર થલ સેના
જવાબ: C) થલ, નૌકા, વાયુ અને મિસાઇલ દળો
પ્રશ્ન 10. 6 જાન્યુઆરીના રોજ કયો મહત્વપૂર્ણ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે?
A) વિશ્વ બ્રેઈલ દિવસ
B) વિશ્વ યુદ્ધ અનાથ દિવસ
C) રાષ્ટ્રીય યુવા દિવસ
D) પ્રજાસત્તાક દિવસ
જવાબ: B) વિશ્વ યુદ્ધ અનાથ દિવસ
પ્રશ્ન 11. ઓરેશ્નિક મિસાઇલની MIRV ટેક્નોલોજી શું કરે છે?
A) મિસાઇલને પાણીમાં ચલાવે છે
B) એક જ મિસાઇલ અલગ-અલગ લક્ષ્યો પર હુમલો કરી શકે છે
C) મિસાઇલને રડારથી છુપાવે છે
D) મિસાઇલની ઝડપ ઘટાડે છે
જવાબ: B) એક જ મિસાઇલ અલગ-અલગ લક્ષ્યો પર હુમલો કરી શકે છે
પ્રશ્ન 12. ભારત-ભૂટાન ઊર્જા સહયોગ અંગે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
- ભારત અને ભૂટાન 1960ના દાયકાથી ઊર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ કરી રહ્યાં છે.
- 2040 સુધીમાં 20,000 મેગાવોટની વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવાનો ભૂટાનનો લક્ષ્યાંક છે.
- વાંગછુ પ્રોજેક્ટ માત્ર ભૂટાનની શિયાળાની માંગ પૂરી કરશે, ભારતને કોઈ વીજળી નહીં મળે.
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
A) 1 અને 2 જ સાચા છે.
B) 1 અને 3 જ સાચા છે.
C) 2 અને 3 જ સાચા છે.
D) 1, 2 અને 3 બધા સાચા છે.
જવાબ: A) 1 અને 2 જ સાચા છે.