પરિચય: ભારતીય લોકતંત્રનો આત્મા

ભારતીય બંધારણ માત્ર કાયદાઓનો સંગ્રહ નથી, પરંતુ ભારતીય ગણરાજ્યના શાસનનો સર્વોચ્ચ આધાર છે. તે દેશની આર્થિક, સામાજિક, અને રાજકીય વ્યવસ્થાના મૂળમાં સ્થિત છે. 2 વર્ષ 11 મહિના અને 18 દિવસ ની ની મેહનત બાદ, બંધારણ સભાએ ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯ ના રોજ ભારતના બંધારણને સ્વીકાર્યું હતું અને તેને ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. ૨૬ જાન્યુઆરીનો દિવસ ભારતમાં પ્રજાસત્તાક પર્વ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ તારીખનું ઐતિહાસિક મહત્વ પણ છે કારણ કે ૧૯૩૦ માં આ જ દિવસે કોંગ્રેસે પૂર્ણ સ્વરાજનો સંકલ્પ પસાર કર્યો હતો.

બંધારણના ઘડવૈયાઓએ દેશ માટે જે સ્વપ્નો જોયાં હતાં, તેની ઝાંખી બંધારણના આમુખ (પ્રસ્તાવના) માં જોવા મળે છે. આ આમુખને બંધારણનો આત્મા કહેવામાં આવે છે, જે સમગ્ર બંધારણની ફિલસૂફી દર્શાવે છે. જો કોઈ કલમના અર્થઘટનમાં મુશ્કેલી ઊભી થાય તો આમુખમાં થયેલી સ્પષ્ટતાને આખરી માનવામાં આવે છે. આમુખમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે રાજકીય સત્તાનો મુખ્ય સ્ત્રોત દેશના નાગરિકો છે. બંધારણ માત્ર સરકારનું માળખું જ પૂરું પાડતું નથી, પરંતુ તે ભારતીય શાસન વ્યવસ્થા અને સમાજ માટેના આદર્શો પણ સ્થાપિત કરે છે.

ભારતીય બંધારણની મુખ્ય વિશેષતાઓ

1. વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ

ભારતનું બંધારણ વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ છે. મૂળ સ્વરૂપે તેમાં ૩૯૫ અનુચ્છેદ, ૨૨ ભાગો અને ૮ અનુસૂચિઓ હતી. સમયાંતરે થયેલા સુધારાઓ બાદ હવે તેમાં ૪૭૦ થી વધુ અનુચ્છેદ, ૨૫ ભાગો અને ૧૨ અનુસૂચિઓ છે. આટલું વિસ્તૃત હોવા પાછળનું કારણ એ છે કે ઘડવૈયાઓએ ભવિષ્યમાં થનાર અર્થઘટન અથવા પૃથ્થકરણ માટે કંઈ બાકી રાખ્યું નથી.

2. લેખિત અને નિર્મિત બંધારણ

યુનાઇટેડ કિંગડમની વિપરીત, ભારતનું બંધારણ સંપૂર્ણપણે લેખિત છે. બ્રિટનમાં લેખિત બંધારણ નથી, ત્યાં પરંપરાઓ અને રિવાજોના આધારે શાસન ચાલે છે. ભારતનું બંધારણ એક નિર્મિત (ઘડી કાઢવામાં આવેલું) બંધારણ છે, જે બંધારણ સભા દ્વારા ઘડવામાં આવ્યું હતું.

3. સંસદીય શાસન પ્રણાલી

ભારતમાં બ્રિટિશ મોડલ પર આધારિત સંસદીય શાસન પ્રણાલી છે . આ પ્રણાલીમાં બે મહત્વપૂર્ણ અંગો છે:

રાષ્ટ્રપતિ: બંધારણીય અને નામનાં વડા (કાર્યપાલિકાના વડા) .

વડાપ્રધાન: વાસ્તવિક કારોબારી સત્તાના ધારક, જે લોકસભામાં બહુમતી ધરાવતા પક્ષના નેતા હોય છે .

અમેરિકા જેવા દેશોમાં રાષ્ટ્રપતિએ કોઈપણ નાગરિકને મંત્રી બનાવી શકે છે, પરંતુ ભારતમાં મંત્રીઓ ફક્ત સંસદના સભ્યોમાંથી જ ચૂંટાય.

4. સંઘીય વ્યવસ્થા સાથે એકાત્મક ઝોક

ભારતનું બંધારણ સંઘીય (ફેડરલ) હોવા છતાં તેમાં એકાત્મક (યુનિટરી) ઝોક છે. ભારત જેવા વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર દેશ માટે આ જરૂરી હતું. આ સિસ્ટમમાં:

• રાજ્યો પોતાના મામલામાં કાયદા બનાવી શકે છે અને વહીવટ કરી શકે છે.
• જરૂર પડ્યે કેન્દ્ર કોઈપણ રાજ્ય સરકારને બરતરફ કરી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદી શકે છે.
• કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે સત્તાઓનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે.

5. ન્યાયિક પુનરાવલોકન (Judicial Review)

ન્યાયતંત્રને કાયદાઓની બંધારણીય માન્યતા ચકાસવાની સત્તા છે. સર્વોચ્ચ અદાલત અને વડી અદાલતો કોઈપણ કાયદાને બંધારણની મૂળભૂત રચના સાથે સુસંગત છે કે નહીં તેની તપાસ કરી શકે છે. આ સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્રનું મહત્વનું પાસું છે.

6. મૂળભૂત અધિકારો અને કર્તવ્યો

બંધારણ નાગરિકોને કેટલાક મૂળભૂત અધિકારો પ્રદાન કરે છે, જેમ કે સમાનતાનો અધિકાર, સ્વતંત્રતાનો અધિકાર, શોષણ સામેનો અધિકાર વગેરે. સાથે જ, ૪૨માં સુધારા દ્વારા નાગરિકોના મૂળભૂત કર્તવ્યો પણ ઉમેરવામાં આવ્યા છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું, સાર્વજનિક મિલકતનું રક્ષણ કરવું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

7. સાર્વત્રિક પુખ્ત મતાધિકાર

૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના દરેક નાગરિકને જાતિ, ધર્મ, લિંગ, ભાષા કે પ્રદેશના ભેદભાવ વિના મતદાન કરવાનો અધિકાર છે. આના દ્વારા દરેક નાગરિકના મતનું સમાન મહત્વ સ્થાપિત થાય છે.

8. એકલ નાગરિકત્વ

ભારતમાં એક જ નાગરિકત્વ પ્રણાલી છે. બધા લોકો ભારતના નાગરિક છે, કોઈ અલગ રાજ્યના નાગરિક નથી. નાગરિકોને દેશમાં ગમે ત્યાં સ્થળાંતર કરવાની, સ્થાયી થવાની અને વેપાર કરવાની સ્વતંત્રતા છે.

9. લવચીકતા અને કઠોરતાનો સમન્વય

ભારતનું બંધારણ ન તો અતિશય કઠોર છે અને ન તો સંપૂર્ણપણે લવચીક છે. તેમાં સુધારા કરવાની ત્રણ પ્રક્રિયા છે:

• સાદી બહુમતી દ્વારા ફેરફાર
• વિશેષ બહુમતી દ્વારા ફેરફાર
• વિશેષ બહુમતી વત્તા અડધા રાજ્યોની મંજૂરી દ્વારા ફેરફાર

10. ધર્મનિરપેક્ષતા

૪૨મા સુધારા દ્વારા ૧૯૭૬માં બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં “સેક્યુલર” (ધર્મનિરપેક્ષ) શબ્દ ઉમેરવામાં આવ્યો. રાજ્ય કોઈ ધર્મને સત્કારતું નથી અને તમામ નાગરિકોને પોતાના ધર્મનું પાલન, આચરણ અને પ્રચાર કરવાની સ્વતંત્રતા છે.

બંધારણ નિર્માણની પ્રક્રિયા

ભારતની બંધારણ સભા ચૂંટણી દ્વારા રચવામાં આવી હતી. આ સભામાં ૨૯૯ સભ્યો હતા, જેમાં વિવિધ જાતિ, ધર્મ અને પ્રદેશના લોકો સામેલ હતા. ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ હતા, જ્યારે ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર ડ્રાફ્ટિંગ કમિટીના ચેરમેન હતા, જેઓ ભારતીય બંધારણના મુખ્ય શિલ્પી ગણાય છે.

બંધારણ સભાએ ૧૧ બેઠકો યોજી અને બે વર્ષ, ૧૧ મહિના અને ૧૮ દિવસ સુધી વિસ્તૃત ચર્ચા-વિચારણા બાદ બંધારણનો મુસદ્દો અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું.

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પૂછાયેલા MCQ પ્રશ્નો (જૂની પરીક્ષાઓના આધારે)

અહીં ભારતના બંધારણ અને તેની વિશેષતાઓ સાથે સંબંધિત કેટલાક મહત્વપૂર્ણ MCQ આપેલા છે, જે વિવિધ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પૂછાયા છે:

1. ભારતનું બંધારણ ક્યારે અમલમાં આવ્યું?
A. ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯
B. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭
C. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
D. ૩૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮

2. બંધારણ સભાએ બંધારણને ક્યારે સ્વીકાર્યું હતું?
A. ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯
B. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
C. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭
D. ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦

3. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A. બ્રિટન પાસે લેખિત બંધારણ છે.
B. ભારત પાસે વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ છે.
C. અમેરિકા પાસે લેખિત બંધારણ નથી.
D. ભારતીય બંધારણમાં કોઈ સુધારો શક્ય નથી.

4. ભારતના બંધારણની કઈ વિશેષતા બ્રિટનથી લેવામાં આવી છે?
A. સંઘીય વ્યવસ્થા
B. મૂળભૂત અધિકારો
C. સંસદીય પ્રણાલી
D. ન્યાયિક પુનરાવલોકન

5. ભારતમાં વાસ્તવિક કારોબારી સત્તા કોની પાસે છે?
A. રાષ્ટ્રપતિ
B. વડાપ્રધાન
C. મુખ્ય ન્યાયાધીશ
D. ગૃહમંત્રી

6. ‘બંધારણનો આત્મા’ કોને કહેવામાં આવે છે?
A. મૂળભૂત અધિકારો
B. રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંતો
C. આમુખ (પ્રસ્તાવના)
D. મૂળભૂત કર્તવ્યો

7. ભારતના બંધારણમાં ‘સમાજવાદી’ અને ‘ધર્મનિરપેક્ષ’ શબ્દો કયા સુધારા દ્વારા ઉમેરાયા?
A. ૪૪મો સુધારો
B. ૪૨મો સુધારો
C. ૪૫મો સુધારો
D. ૪૬મો સુધારો

8. ભારતીય નાગરિકો માટે મતદાનની લઘુત્તમ વયમર્યાદા કેટલી છે?
A. ૨૧ વર્ષ
B. ૧૮ વર્ષ
C. ૨૫ વર્ષ
D. ૩૦ વર્ષ

9. ભારતમાં કેવી નાગરિકતા વ્યવસ્થા છે?
A. દ્વિ-નાગરિકતા
B. એકલ નાગરિકતા
C. બહુવિધ નાગરિકતા
D. આમાંથી કોઈ નહીં

10. બંધારણના મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ કોણ હતા?
A. પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ
B. મહાત્મા ગાંધી
C. સરદાર પટેલ
D. ડૉ. બી.આર. આંબેડકર

11. ભારતના બંધારણમાં મૂળભૂત કર્તવ્યો ક્યા સુધારા દ્વારા ઉમેરાયા?
A. ૪૨મો સુધારો
B. ૪૪મો સુધારો
C. ૪૬મો સુધારો
D. ૮૬મો સુધારો

12. નીચેનામાંથી કયું ભારતીય બંધારણનું લક્ષણ નથી?
A. સંસદીય સરકાર
B. સંઘીય વ્યવસ્થા
C. દ્વિ-નાગરિકતા
D. ન્યાયિક સ્વતંત્રતા

13. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદીની કલમ કઈ છે?
A. અનુચ્છેદ ૧૪
B. અનુચ્છેદ ૧૭
C. અનુચ્છેદ ૧૯
D. અનુચ્છેદ ૨૧

14. સ્વાતંત્ર્યના હકની જોગવાઈ બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં કરવામાં આવી છે?
A. અનુચ્છેદ ૧૭
B. અનુચ્છેદ ૧૮
C. અનુચ્છેદ ૧૯
D. અનુચ્છેદ ૨૧

15. બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ કોણ હતા?
A. ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
B. ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ
C. પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ
D. સી. રાજગોપાલાચારી

બંધારણ વિશેષતાઓ પર 50 MCQ નો મોક ટેસ્ટ

આ મોક ટેસ્ટ તમારી તૈયારીની કસોટી કરવા માટે ઉપયોગી થશે. દરેક પ્રશ્નના ચાર વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.

૧. ભારતનું બંધારણ ક્યારે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું?
A. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
B. ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯
C. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭
D. ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦

૨. ભારતના બંધારણની કઈ વિશેષતા તેને અન્ય દેશોથી અલગ પાડે છે?
A. સંસદીય પ્રણાલી
B. સંઘીય વ્યવસ્થા
C. વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ
D. લેખિત બંધારણ

૩. બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ‘સમાજવાદી’ શબ્દ કયા સુધારા દ્વારા ઉમેરાયો?
A. ૨૪મો સુધારો
B. ૪૨મો સુધારો
C. ૪૪મો સુધારો
D. ૭૩મો સુધારો

૪. બંધારણની દ્રષ્ટિએ ભારતના વડા કોણ છે?
A. વડાપ્રધાન
B. રાષ્ટ્રપતિ
C. મુખ્ય ન્યાયાધીશ
D. લોકસભા અધ્યક્ષ

૫. ભારતમાં વાસ્તવિક કારોબારી સત્તા કોની પાસે છે?
A. રાષ્ટ્રપતિ
B. વડાપ્રધાન
C. ગૃહમંત્રી
D. સુપ્રીમ કોર્ટ

૬. કયા દેશની સંસદીય પ્રણાલીથી પ્રભાવિત થઈને ભારતે પોતાની સંસદીય પ્રણાલી અપનાવી?
A. અમેરિકા
B. ફ્રાન્સ
C. બ્રિટન
D. કેનેડા

૭. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા તેના સંઘીય ઢાંચામાં એકાત્મક ઝોક દર્શાવે છે?
A. સર્વસ્પર્શી મતાધિકાર
B. રાષ્ટ્રપતિ શાસનની જોગવાઈ
C. ન્યાયિક પુનરાવલોકન
D. મૂળભૂત અધિકારો

૮. ભારતના બંધારણની પ્રસ્તાવનાને બંધારણના કયા ભાગ તરીકે ગણવામાં આવે છે?
A. આત્મા
B. હૃદય
C. મગજ
D. કરોડરજ્જુ

૯. નીચેનામાંથી કયો દેશ લેખિત બંધારણ ધરાવતો નથી?
A. ભારત
B. અમેરિકા
C. બ્રિટન
D. ફ્રાન્સ

૧૦. ‘બંધારણની મૂળભૂત રચના’નો સિદ્ધાંત કયા કેસમાં પ્રતિપાદિત થયો?
A. ગોલકનાથ કેસ
B. કેશવાનંદ ભારતી કેસ
C. મિનર્વા મિલ્સ કેસ
D. એ.કે. ગોપાલન કેસ

૧૧. ભારતના બંધારણના આમુખમાં કયા શબ્દોનો સમાવેશ થતો નથી?
A. સાર્વભૌમ
B. સમાજવાદી
C. ધર્મનિરપેક્ષ
D. સંઘીય

૧૨. ભારતના બંધારણમાં કેટલા ભાગો છે (હાલમાં)?
A. ૨૨
B. ૨૫
C. ૨૦
D. ૨૮

૧૩. ભારતના બંધારણમાં હાલમાં કેટલી અનુસૂચિઓ છે?
A. ૮
B. ૧૦
C. ૧૨
D. ૧૪

૧૪. બંધારણ સભાએ બંધારણ બનાવતા કેટલો સમય લીધો હતો?
A. ૧ વર્ષ, ૧૦ મહિના
B. ૨ વર્ષ, ૧૧ મહિના, ૧૮ દિવસ
C. ૩ વર્ષ, ૬ મહિના
D. ૪ વર્ષ, ૨ મહિના

૧૫. ડૉ. બી.આર. આંબેડકર બંધારણ સભામાં કઈ સમિતિના અધ્યક્ષ હતા?
A. બંધારણ સભાની કાર્યકારિણી સમિતિ
B. ડ્રાફ્ટિંગ કમિટી (મુસદ્દા સમિતિ)
C. પ્રાંતીય બંધારણ સમિતિ
D. મૂળભૂત અધિકાર સમિતિ

૧૬. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા અમેરિકાથી લેવામાં આવી છે?
A. સંસદીય પ્રણાલી
B. મૂળભૂત અધિકારો અને ન્યાયિક પુનરાવલોકન
C. રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંતો
D. કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો

૧૭. ભારતમાં મતદાનની લઘુત્તમ વયમર્યાદા કેટલી છે?
A. ૨૧ વર્ષ
B. ૧૮ વર્ષ
C. ૨૫ વર્ષ
D. ૧૬ વર્ષ

૧૮. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા તેના સંઘીય સ્વરૂપનો પુરાવો આપે છે?
A. એકલ નાગરિકતા
B. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સત્તાનું વિભાજન
C. રાષ્ટ્રપતિની પદવી
D. સર્વસ્પર્શી મતાધિકાર

૧૯. ‘બંધારણીય ઉપાયોનો હક’ કયા અનુચ્છેદમાં આપેલો છે?
A. અનુચ્છેદ ૩૨
B. અનુચ્છેદ ૨૧
C. અનુચ્છેદ ૧૪
D. અનુચ્છેદ ૩૭૦

૨૦. બંધારણની કઈ અનુસૂચિમાં ભાષાઓનો સમાવેશ થાય છે?
A. સાતમી અનુસૂચિ
B. આઠમી અનુસૂચિ
C. નવમી અનુસૂચિ
D. દસમી અનુસૂચિ

૨૧. ભારતના રાષ્ટ્રપતિની નિમણૂક કેવી રીતે થાય છે?
A. પ્રજા દ્વારા સીધી ચૂંટણી
B. સંસદના સભ્યો દ્વારા પરોક્ષ ચૂંટણી
C. નિર્વાચક મંડળ (Electoral College) દ્વારા
D. વડાપ્રધાન દ્વારા નિમણૂક

૨૨. ‘સમાનતાનો અધિકાર’ ભારતીય બંધારણના કયા અનુચ્છેદોમાં આપવામાં આવ્યો છે?
A. અનુચ્છેદ ૧૪-૧૮
B. અનુચ્છેદ ૧૯-૨૨
C. અનુચ્છેદ ૨૩-૨૪
D. અનુચ્છેદ ૨૫-૨૮

૨૩. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા આયર્લેન્ડથી લેવામાં આવી છે?
A. મૂળભૂત અધિકારો
B. રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંતો
C. સંસદીય પ્રણાલી
D. કટોકટીની જોગવાઈઓ

૨૪. ભારતીય બંધારણની પ્રસ્તાવનાની છેલ્લી વાર ક્યારે સુધારો કરવામાં આવ્યો?
A. ૧૯૭૬ (૪૨મો સુધારો)
B. ૧૯૭૮ (૪૪મો સુધારો)
C. ૨૦૦૨ (૮૬મો સુધારો)
D. ૨૦૧૯ (૧૦૩મો સુધારો)

૨૫. લોકસભાના સ્પીકર કોણ હતા?
A. ગણેશ વાસુદેવ માવળણકર
B. સરદાર પટેલ
C. મૌલાના અબ્દુલ કલામ આઝાદ
D. સી. રાજગોપાલાચારી

૨૬. ભારતીય બંધારણમાં મૂળભૂત કર્તવ્યો ક્યા સમિતિની ભલામણ પર ઉમેરાયા?
A. સરકારિયા સમિતિ
B. સ્વર્ણ સિંહ સમિતિ
C. મંડલ સમિતિ
D. બલવંતરાય મહેતા સમિતિ

૨૭. બંધારણ સભાની પ્રથમ બેઠક ક્યારે યોજાઈ હતી?
A. ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬
B. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭
C. ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯
D. ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦

૨૮. ‘બંધારણીય ઉપાયોનો અધિકાર’ કોના દ્વારા લાગુ કરી શકાય છે?
A. સંસદ
B. રાષ્ટ્રપતિ
C. ન્યાયતંત્ર
D. વડાપ્રધાન

૨૯. ભારતમાં કટોકટીની જોગવાઈઓ કયા દેશના બંધારણમાંથી લેવામાં આવી છે?
A. અમેરિકા
B. બ્રિટન
C. જર્મની
D. ફ્રાન્સ

૩૦. કલમ ૩૭૦ શેની સાથે સંબંધિત હતી?
A. ઉત્તર પૂર્વ રાજ્યો
B. જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ દરજ્જો
C. દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો
D. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો

૩૧. ભારતમાં દ્વિ-સદનીય વ્યવસ્થા કયા દેશમાંથી લેવામાં આવી છે?
A. અમેરિકા
B. બ્રિટન
C. કેનેડા
D. ઓસ્ટ્રેલિયા

૩૨. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા કેનેડાથી લેવામાં આવી છે?
A. સંઘીય વ્યવસ્થા અને મજબૂત કેન્દ્ર
B. રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંતો
C. મૂળભૂત અધિકારો
D. કટોકટીની જોગવાઈઓ

૩૩. ‘બંધારણ સભા’નો વિચાર સૌપ્રથમ કોણે રજૂ કર્યો હતો?
A. મહાત્મા ગાંધી
B. જવાહરલાલ નેહરુ
C. એમ.એન. રોય
D. સરદાર પટેલ

૩૪. ભારતીય બંધારણનું શિલ્પી કોણ છે?
A. મહાત્મા ગાંધી
B. જવાહરલાલ નેહરુ
C. ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
D. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

૩૫. ભારતીય બંધારણના આમુખનો પ્રથમ શબ્દ કયો છે?
A. ભારત
B. અમે
C. સાર્વભૌમ
D. લોકતાંત્રિક

૩૬. બંધારણ સભામાં કેટલી મહિલા સભ્યો હતી?
A. ૫
B. ૧૦
C. ૧૫
D. ૨૦

૩૭. ભારતીય બંધારણના કયા ભાગમાં મૂળભૂત અધિકારોનો ઉલ્લેખ છે?
A. ભાગ ૨
B. ભાગ ૩
C. ભાગ ૪
D. ભાગ ૫

૩૮. ભારતીય બંધારણના કયા ભાગમાં મૂળભૂત કર્તવ્યોનો ઉલ્લેખ છે?
A. ભાગ ૩
B. ભાગ ૪
C. ભાગ ૪-અ
D. ભાગ ૫

૩૯. ‘ભારતનું બંધારણ ભારતના લોકોની ઈચ્છાને અનુરૂપ હોવું જોઈએ’ એ શબ્દો કોણે ઉચ્ચાર્યા હતા?
A. મહાત્મા ગાંધી
B. જવાહરલાલ નેહરુ
C. ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
D. સરદાર પટેલ

૪૦. કયા અનુચ્છેદમાં રાષ્ટ્રપતિને માફીની સત્તા આપવામાં આવી છે?
A. અનુચ્છેદ ૭૨
B. અનુચ્છેદ ૭૪
C. અનુચ્છેદ ૭૫
D. અનુચ્છેદ ૭૬

૪૧. રાજ્યસભાના સભ્યોનો કાર્યકાળ કેટલો છે?
A. ૫ વર્ષ
B. ૬ વર્ષ
C. ૪ વર્ષ
D. ૩ વર્ષ

૪૨. લોકસભાના સભ્યોનો કાર્યકાળ કેટલો છે?
A. ૬ વર્ષ
B. ૫ વર્ષ
C. ૪ વર્ષ
D. ૩ વર્ષ

૪૩. રાજ્યના રાજ્યપાલની નિમણૂક કોણ કરે છે?
A. વડાપ્રધાન
B. રાષ્ટ્રપતિ
C. ગૃહમંત્રી
D. મુખ્યમંત્રી

૪૪. સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ વય કેટલી છે?
A. ૬૦ વર્ષ
B. ૬૨ વર્ષ
C. ૬૫ વર્ષ
D. ૬૭ વર્ષ

૪૫. ભારતનું રાષ્ટ્રગીત ગાવાનો સમય કેટલો છે?
A. ૪૮ સેકન્ડ
B. ૫૨ સેકન્ડ
C. ૬૦ સેકન્ડ
D. ૬૫ સેકન્ડ

૪૬. ભારતીય બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં મંત્રીપરિષદની રચના વિશે જણાવાયું છે?
A. અનુચ્છેદ ૭૨
B. અનુચ્છેદ ૭૪
C. અનુચ્છેદ ૭૫
D. અનુચ્છેદ ૭૬

૪૭. ભારતીય બંધારણની કઈ વિશેષતા તેને ‘લવચીક’ બનાવે છે?
A. સરળ સુધારા પ્રક્રિયા
B. કઠોર સુધારા પ્રક્રિયા
C. સુધારાની ત્રિ-સ્તરીય પ્રક્રિયા
D. સુધારાની કોઈ જોગવાઈ નથી

૪૮. ‘નાગરિકોના મૂળભૂત કર્તવ્યો’ બંધારણમાં ક્યારે ઉમેરાયા?
A. ૧૯૭૫
B. ૧૯૭૬
C. ૧૯૭૭
D. ૧૯૭૮

૪૯. ભારતીય બંધારણનો કયો ભાગ રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક સિદ્ધાંતો સાથે સંબંધિત છે?
A. ભાગ ૩
B. ભાગ ૪
C. ભાગ ૫
D. ભાગ ૬

૫૦. ભારતીય બંધારણની મુખ્ય વિશેષતા શું છે?
A. તે કઠોર છે
B. તે લવચીક છે
C. તે કઠોર અને લવચીક બંને છે
D. તેમાં કોઈ સુધારો શક્ય નથી

ભારતનું બંધારણ માત્ર એક કાયદાકીય દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તે ભારતીય સમાજની આકાંક્ષાઓ, સ્વપ્નો અને મૂલ્યોનું પ્રતિબિંબ છે. આ બંધારણ દેશની એકતા અને અખંડિતતા જાળવી રાખવાની સાથે સાથે વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને સામાજિક ન્યાયની પણ ગેરંટી આપે છે. બંધારણની લવચીકતાએ તેને સમયની સાથે બદલાતા રહેવાની શક્તિ આપી છે, જ્યારે તેની કઠોરતાએ મૂળભૂત માળખાને જાળવી રાખ્યું છે. આગામી પરીક્ષાઓમાં સફળતા માટે આ વિશેષતાઓનું ઊંડાણપૂર્વક અધ્યયન અત્યંત ઉપયોગી રહેશે.