આ લેખમાં આપણે કાળ (Tense in Gujarati Grammar) નો સંપૂર્ણ અભ્યાસ કરીશું, જે ગુજરાતી વ્યાકરણનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વિષય છે.
ખાસ કરીને આ ટોપિક
✔ GPSC
✔ UPSC
✔ TET
✔ પોલીસ અને ક્લાર્ક પરીક્ષાઓ
માટે ખુબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ લેખમાં તમને મળશે:
✔ Present, Past, Future Tense
✔ સરળ નિયમો અને ઉદાહરણો
✔ પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ
✔ MCQ પ્રેક્ટિસ
કાળ એટલે ક્રિયા થવાનો સમય. ક્રિયાપદના રૂપ પરથી ક્રિયા ક્યારે થાય છે તે જણાય છે.
૧. વર્તમાન કાળ (Present Tense)
વ્યાખ્યા
જે ક્રિયા અત્યારે થતી હોય, હમેશાં થતી હોય કે અત્યાર સુધી થઈ ચૂકી હોય તે વર્તમાન કાળ કહેવાય.
(૧) સામાન્ય વર્તમાન (Simple Present)
ઓળખ: ક્રિયા હમેશાં થાય છે, નિયમિત થાય છે કે સત્ય દર્શાવે છે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું મૂળ રૂપ + છે/છે/છીએ/છો/છે
રૂપો (Forms):
| ઉત્તમ (હું) | હું ખાઉં છું. | અમે/આપણે ખાઈએ છીએ. |
| મધ્યમ (તું/તમે) | તું ખાય છે. | તમે ખાઓ છો. |
| પ્રથમ (તે/તેઓ) | તે ખાય છે. | તેઓ ખાય છે. |
સકર્મક vs અકર્મકમાં તફાવત:
| સકર્મક | હું પુસ્તક વાંચું છું. |
| અકર્મક | હું ઊઠું છું. |
Detailed Forms Table:
| હું | ખાઉં છું | જાઉં છું | કરું છું |
| અમે | ખાઈએ છીએ | જઈએ છીએ | કરીએ છીએ |
| આપણે | ખાઈએ છીએ | જઈએ છીએ | કરીએ છીએ |
| તું | ખાય છે | જાય છે | કરે છે |
| તમે | ખાઓ છો | જાઓ છો | કરો છો |
| તે/એ | ખાય છે | જાય છે | કરે છે |
| તેઓ/એઓ | ખાય છે | જાય છે | કરે છે |
Examples:
- સૂર્ય પૂર્વમાં ઉગે છે. (સત્ય)
- હું રોજ સવારે દોડું છું. (નિયમિત)
- તે શાળા જાય છે. (અત્યારે)
(૨) ચાલુ વર્તમાન (Present Continuous)
ઓળખ: ક્રિયા અત્યારે ચાલુ છે, હમણાં થઈ રહી છે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -તો/-તી/-તાં રૂપ + હોવું ક્રિયાનું રૂપ
રૂપો:
| હું (પુ.) | ખાતો છું | જતો છું |
| હું (સ્ત્રી.) | ખાતી છું | જતી છું |
| અમે (પુ.) | ખાતા છીએ | જતા છીએ |
| અમે (સ્ત્રી.) | ખાતી છીએ | જતી છીએ |
| તું (પુ.) | ખાતો છે | જતો છે |
| તું (સ્ત્રી.) | ખાતી છે | જતી છે |
| તમે (પુ.) | ખાતા છો | જતા છો |
| તમે (સ્ત્રી.) | ખાતી છો | જતી છો |
| તે (પુ.) | ખાતો છે | જતો છે |
| તે (સ્ત્રી.) | ખાતી છે | જતી છે |
| તેઓ (પુ.) | ખાતા છે | જતા છે |
| તેઓ (સ્ત્રી.) | ખાતી છે | જતી છે |
Examples:
- હું ભોજન કરતો છું.
- તેઓ રમતા છે.
- વરસાદ પડતો છે.
(૩) પૂર્ણ વર્તમાન (Present Perfect)
ઓળખ: ક્રિયા અત્યાર સુધીમાં પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે, પરંતુ તેની અસર હજુ છે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -્યો/-યો/-ઈ/-યું રૂપ + છે/છે
રૂપો:
| હું | પુલિંગ | ખાધો છું |
| હું | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છું |
| અમે | પુલિંગ | ખાધા છીએ |
| અમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છીએ |
| તું | પુલિંગ | ખાધો છે |
| તું | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છે |
| તમે | પુલિંગ | ખાધા છો |
| તમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છો |
| તે | પુલિંગ | ખાધો છે |
| તે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છે |
| તેઓ | પુલિંગ | ખાધા છે |
| તેઓ | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી છે |
Examples:
- મેં ભોજન કર્યું છે.
- હું અમદાવાદ ગયો છું.
- તેણે પુસ્તક વાંચ્યું છે.
વર્તમાન કાળ – Comparison Table
| સામાન્ય | નિયમિત, સત્ય | હું રોજ દોડું છું. |
| ચાલુ | અત્યારે ચાલુ | હું દોડતો છું. |
| પૂર્ણ | અત્યાર સુધી પૂર્ણ | હું દોડી ચૂક્યો છું. |
૨. ભૂતકાળ (Past Tense)
વ્યાખ્યા
જે ક્રિયા પહેલાં થઈ ગઈ હોય તે ભૂતકાળ કહેવાય.
(૧) સામાન્ય ભૂત (Simple Past)
ઓળખ: ક્રિયા ભૂતકાળમાં થઈ ગઈ, ચોક્કસ સમય દર્શાવે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું ભૂતકાળી રૂપ
રૂપો:
| હું | પુલિંગ | ખાધો | ગયો |
| હું | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
| અમે | પુલિંગ | ખાધા | ગયા |
| અમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
| તું | પુલિંગ | ખાધો | ગયો |
| તું | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
| તમે | પુલિંગ | ખાધા | ગયા |
| તમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
| તે | પુલિંગ | ખાધો | ગયો |
| તે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
| તેઓ | પુલિંગ | ખાધા | ગયા |
| તેઓ | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી | ગઈ |
Examples:
- હું ગયો.
- તેણે કામ કર્યું.
- અમે ખેલ્યા.
(૨) અપૂર્ણ ભૂત (Past Continuous)
ઓળખ: ક્રિયા ભૂતકાળમાં ચાલુ હતી, પણ પૂર્ણ થઈ નહોતી.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -તો/-તી/-તાં રૂપ + હતો/હતી/હતા/હતાં
રૂપો:
| હું | પુલિંગ | ખાતો હતો |
| હું | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
| અમે | પુલિંગ | ખાતા હતા |
| અમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
| તું | પુલિંગ | ખાતો હતો |
| તું | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
| તમે | પુલિંગ | ખાતા હતા |
| તમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
| તે | પુલિંગ | ખાતો હતો |
| તે | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
| તેઓ | પુલિંગ | ખાતા હતા |
| તેઓ | સ્ત્રીલિંગ | ખાતી હતી |
Examples:
- હું ભોજન કરતો હતો.
- વરસાદ પડતો હતો.
- તેઓ રમતા હતા.
(૩) પૂર્ણ ભૂત (Past Perfect)
ઓળખ: ક્રિયા બીજી ભૂતકાળી ક્રિયા પહેલાં પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -્યો/-યો/-ઈ/-યું રૂપ + હતો/હતી/હતા/હતાં
રૂપો:
| હું | પુલિંગ | ખાધો હતો |
| હું | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી હતી |
| અમે | પુલિંગ | ખાધા હતા |
| અમે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી હતી |
| તે | પુલિંગ | ખાધો હતો |
| તે | સ્ત્રીલિંગ | ખાધી હતી |
Examples:
- મેં ભોજન કર્યું હતું.
- તે આવ્યો તે પહેલાં હું ગયો હતો.
- વરસાદ પડ્યો તે પહેલાં અમે ઘરે પહોંચી ગયા હતા.
(૪) પૂર્ણાપૂર્ણ ભૂત (Past Perfect Continuous)
ઓળખ: ક્રિયા ભૂતકાળમાં ચાલુ હતી અને ચોક્કસ સમયગાળા સુધી ચાલી હતી.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -તો/-તી/-તાં રૂપ + રહ્યો/રહી/રહ્યા હતો/હતી/હતા
Examples:
- હું બે કલાકથી ભણતો રહ્યો હતો.
- તેઓ સવારથી રમતા રહ્યા હતા.
ભૂતકાળ – Comparison Table
| સામાન્ય | થઈ ગયું | હું ગયો. |
| અપૂર્ણ | ચાલુ હતું | હું જતો હતો. |
| પૂર્ણ | પહેલાં પૂર્ણ | હું ગયો હતો. |
| પૂર્ણાપૂર્ણ | લાંબા સમય ચાલુ | હું જતો રહ્યો હતો. |
૩. ભવિષ્યકાળ (Future Tense)
વ્યાખ્યા
જે ક્રિયા હજુ થવાની બાકી હોય તે ભવિષ્યકાળ કહેવાય.
(૧) સામાન્ય ભવિષ્ય (Simple Future)
ઓળખ: ક્રિયા ભવિષ્યમાં થશે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું ભવિષ્યકાળી રૂપ + (સહાયક ક્રિયા વિના)
રૂપો:
| હું | ખાઈશ | જઈશ |
| અમે | ખાઈશું | જઈશું |
| આપણે | ખાઈશું | જઈશું |
| તું | ખાઈશ | જઈશ |
| તમે | ખાશો | જશો |
| તે | ખાશે | જશે |
| તેઓ | ખાશે | જશે |
Examples:
- હું કાલે આવીશ.
- તેઓ સવારે જશે.
- વરસાદ પડશે.
(૨) ચાલુ ભવિષ્ય (Future Continuous)
ઓળખ: ક્રિયા ભવિષ્યમાં ચાલુ હશે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -તો/-તી/-તાં રૂપ + હશે/હશો/હશું
રૂપો:
| હું | પુલિંગ | જતો હશે |
| હું | સ્ત્રીલિંગ | જતી હશે |
| અમે | પુલિંગ | જતા હશું |
| અમે | સ્ત્રીલિંગ | જતી હશું |
| તે | પુલિંગ | જતો હશે |
| તે | સ્ત્રીલિંગ | જતી હશે |
| તેઓ | પુલિંગ | જતા હશે |
| તેઓ | સ્ત્રીલિંગ | જતી હશે |
Examples:
- હું કાલે સવારે જતો હશે.
- તેઓ તે સમયે રમતા હશે.
(૩) પૂર્ણ ભવિષ્ય (Future Perfect)
ઓળખ: ક્રિયા ભવિષ્યમાં ચોક્કસ સમય પહેલાં પૂર્ણ થઈ ચૂકી હશે.
રચના: કર્તા + ક્રિયાપદનું -્યો/-યો/-ઈ/-યું રૂપ + હશે/હશો/હશું
Examples:
- હું સાંજ સુધીમાં કામ કરી ચૂક્યો હશે.
- તેઓ શાળા ગયા હશે.
ભવિષ્યકાળ – Comparison Table
| સામાન્ય | થશે | હું જઈશ. |
| ચાલુ | ચાલુ હશે | હું જતો હશે. |
| પૂર્ણ | પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું હશે | હું ગયો હશે. |
સહાયક ક્રિયાપદો (Auxiliary Verbs)
મુખ્ય સહાયક ક્રિયાપદો:
| છે/છું/છીએ/છો | વર્તમાન કાળ | હું જાઉં છું. |
| હતો/હતી/હતા | ભૂતકાળ | હું જતો હતો. |
| હશે/હશો/હશું | ભવિષ્યકાળ | હું જતો હશે. |
| રહ્યો/રહી/રહ્યા | ચાલુ કાળ | હું જતો રહ્યો. |
| શકું/શકે/શકો | શક્યતા | હું જઈ શકું છું. |
| જ/જો/જે | આજ્ઞા/વિનંતી | તું જા. |
વિધ્યર્થ (Subjunctive) – આશા, ઇચ્છા, શક્યતા
| -ઉં | હું જાઉં. (ઇચ્છા) |
| -એ | તે જાય. (શક્યતા) |
| -ઈએ | અમે જઈએ. (આપણે જઈએ) |
Sentence Transformation – કાળ પરિવર્તન
વર્તમાન → ભૂતકાળ
| હું જાઉં છું. | હું ગયો. |
| તે ખાય છે. | તેણે ખાધું. |
| તેઓ રમે છે. | તેઓ રમ્યા. |
વર્તમાન → ભવિષ્યકાળ
| હું જાઉં છું. | હું જઈશ. |
| તે ખાય છે. | તે ખાશે. |
| તેઓ રમે છે. | તેઓ રમશે. |
ભૂતકાળ → વર્તમાન
| હું ગયો. | હું જાઉં છું. |
| તેણે ખાધું. | તે ખાય છે. |
| અમે રમ્યા. | અમે રમીએ છીએ. |
સકર્મક → કર્મણિ (કાળ સાથે)
| કર્તરિ (વર્તમાન) | હું પુસ્તક વાંચું છું. |
| કર્મણિ (વર્તમાન) | મારાથી પુસ્તક વંચાય છે. |
| કર્તરિ (ભૂત) | મેં પુસ્તક વાંચ્યું. |
| કર્મણિ (ભૂત) | મારાથી પુસ્તક વંચાયું. |
PYQs on કાળ (All Exams)
૧. (GPSC 2016) ‘હું શાળા જાઉં છું.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય વર્તમાન (B) ચાલુ વર્તમાન (C) પૂર્ણ વર્તમાન
- ઉત્તર: (A) સામાન્ય વર્તમાન
૨. (TET 2017) ‘વરસાદ પડતો હતો.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભૂત (B) અપૂર્ણ ભૂત (C) પૂર્ણ ભૂત (D) પૂર્ણાપૂર્ણ ભૂત
- ઉત્તર: (B) અપૂર્ણ ભૂત
૩. (TALATI 2018) ‘હું કાલે આવીશ.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભવિષ્ય (B) ચાલુ ભવિષ્ય (C) પૂર્ણ ભવિષ્ય
- ઉત્તર: (A) સામાન્ય ભવિષ્ય
૪. (બીનસચિવ 2019) ‘મેં ભોજન કર્યું છે.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય વર્તમાન (B) ચાલુ વર્તમાન (C) પૂર્ણ વર્તમાન
- ઉત્તર: (C) પૂર્ણ વર્તમાન
૫. (પોલીસ કોન્સ્ટેબલ 2020) ‘તેઓ રમતા હતા.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભૂત (B) અપૂર્ણ ભૂત (C) પૂર્ણ ભૂત
- ઉત્તર: (B) અપૂર્ણ ભૂત
૬. (GPSC 2021) નીચેના પૈકી કયો વાક્ય ચાલુ ભવિષ્યકાળનો ઉદાહરણ છે?
- (A) હું જઈશ. (B) હું જતો હશે. (C) હું ગયો હશે. (D) હું ગયો.
- ઉત્તર: (B) હું જતો હશે.
૭. (TET 2022) ‘તે આવ્યો તે પહેલાં હું ગયો હતો.’ માં ‘ગયો હતો’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભૂત (B) અપૂર્ણ ભૂત (C) પૂર્ણ ભૂત (D) પૂર્ણાપૂર્ણ ભૂત
- ઉત્તર: (C) પૂર્ણ ભૂત
૮. (TALATI 2023) ‘હું ભણતો રહ્યો હતો.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભૂત (B) અપૂર્ણ ભૂત (C) પૂર્ણ ભૂત (D) પૂર્ણાપૂર્ણ ભૂત
- ઉત્તર: (D) પૂર્ણાપૂર્ણ ભૂત
૯. (પોલીસ સબ ઇન્સ્પેક્ટર 2023) ‘હું સાંજ સુધીમાં કામ કરી ચૂક્યો હશે.’ કયો કાળ છે?
- (A) સામાન્ય ભવિષ્ય (B) ચાલુ ભવિષ્ય (C) પૂર્ણ ભવિષ્ય
- ઉત્તર: (C) પૂર્ણ ભવિષ્ય
૧૦. (ગુજરાતી વિભાગ 2024) ‘હું જાઉં.’ કયો પ્રયોગ છે?
- (A) વર્તમાનકાળ (B) વિધ્યર્થ (C) આજ્ઞાર્થ (D) ભૂતકાળ
- ઉત્તર: (B) વિધ્યર્થ
Comprehensive Tense Chart – Quick Revision
| વર્તમાન | સામાન્ય | કર્તા + ક્રિયારૂપ + છે/છે | હું જાઉં છું. |
| ચાલુ | કર્તા + -તો/-તી + છે/છે | હું જતો છું. | |
| પૂર્ણ | કર્તા + -્યો/-ઈ + છે/છે | હું ગયો છું. | |
| ભૂતકાળ | સામાન્ય | કર્તા + -્યો/-ઈ | હું ગયો. |
| અપૂર્ણ | કર્તા + -તો/-તી + હતો | હું જતો હતો. | |
| પૂર્ણ | કર્તા + -્યો/-ઈ + હતો | હું ગયો હતો. | |
| પૂર્ણાપૂર્ણ | કર્તા + -તો/-તી + રહ્યો હતો | હું જતો રહ્યો હતો. | |
| ભવિષ્ય | સામાન્ય | કર્તા + -ઈશ/-શે | હું જઈશ. |
| ચાલુ | કર્તા + -તો/-તી + હશે | હું જતો હશે. | |
| પૂર્ણ | કર્તા + -્યો/-ઈ + હશે | હું ગયો હશે. |
Sentence Transformation – Practice Set
| ૧ | હું જાઉં છું. | ભૂતકાળ | હું ગયો. |
| ૨ | હું જાઉં છું. | ભવિષ્યકાળ | હું જઈશ. |
| ૩ | તેણે ખાધું. | વર્તમાન | તે ખાય છે. |
| ૪ | તેઓ રમતા હતા. | વર્તમાન | તેઓ રમે છે. |
| ૫ | હું જતો હશે. | ભૂતકાળ | હું જતો હતો. |
| ૬ | મેં કર્યું છે. | ભૂતકાળ | મેં કર્યું. |
| ૭ | વરસાદ પડશે. | વર્તમાન | વરસાદ પડે છે. |
| ૮ | અમે ખાઈએ છીએ. | ભૂતકાળ | અમે ખાધું. |
| ૯ | તે આવતો હતો. | ભવિષ્ય | તે આવતો હશે. |
| ૧૦ | હું ગયો હતો. | વર્તમાન | હું ગયો છું. |
Auxiliary Verbs – Detailed Table
| છું/છે/છીએ/છો | વર્તમાન | હું જાઉં છું. |
| હતો/હતી/હતા | ભૂત | હું જતો હતો. |
| હશે/હશો/હશું | ભવિષ્ય | હું જતો હશે. |
| રહ્યો/રહી/રહ્યા | ચાલુ (Continuous) | હું જતો રહ્યો. |
| શકું/શકે/શકો | શક્યતા | હું જઈ શકું છું. |
| જ/જો/જે | આજ્ઞા/વિનંતી | તું જા. |
| જોઈએ | ફરજ/જરૂરિયાત | મારે જવું જોઈએ. |
| શકાય | શક્યતા (કર્મણિ) | મારાથી જવાય શકાય છે. |
આ રીતે કાળના તમામ પેટાવિષયોને જીણવટપૂર્વક, ઉદાહરણ સહિત અને પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્નો સાથે આવરી લેવામાં આવ્યા છે. નિયમિત પ્રેક્ટિસથી તમે કોઈપણ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં કાળના પ્રશ્નો સરળતાથી ઉકેલી શકશો.