મિત્રો, આજે 1 એપ્રિલ 2025ના રોજ વિશ્વભરમાં અને ભારતમાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ બની છે. આજના કરંટ અફેર્સ ખાસ કરીને GPSC, UPSC, SSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ લેખમાં તમને આજના તમામ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ સરળ અને સંક્ષિપ્ત રીતે સમજાવવામાં આવ્યા છે.
1. સૂરીનામના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ચંદ્રિકાપ્રસાદ સંતોખીનું નિધન
સૂરીનામના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ચંદ્રિકાપ્રસાદ સંતોખી (Chandrikapersad Santokhi) નું 67 વર્ષની વયે નિધન થયું. તેઓ 2020થી 2025 સુધી સૂરીનામના રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા અને પ્રોગ્રેસિવ રિફોર્મ પાર્ટીના અધ્યક્ષ પણ હતા. ભારતીય મૂળ (બિહાર) ના હોવાને કારણે, તેમણે 2020માં સંસ્કૃત ભાષામાં શપથ લીધી હતી. તેમને 2021માં ‘પ્રવાસી ભારતીય સમ્માન’ થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
સૂરીનામ વિશે:
- રાજધાની: પરામારિબો (Paramaribo)
- ચલણ: સૂરીનામીઝ ડોલર (SRD)
- ખંડ: દક્ષિણ અમેરિકા (South America)
- હાલના રાષ્ટ્રપતિ: જેનિફર ગીરલિંગ્સ-સિમોન્સ
2. ગુજરાતનો માધવપુર મેળો: સાંસ્કૃતિક એકતાનું પ્રતીક
માધવપુર મેળો (Madhavpur Mela) ગુજરાતના પોરબંદર જિલ્લામાં યોજાય છે. આ એક વાર્ષિક સાંસ્કૃતિક મેળો છે જે ભગવાન કૃષ્ણ અને રુક્મિણીના વિવાહનો ઉત્સવ ઉજવે છે. આ મેળો ગુજરાત અને ઉત્તર-પૂર્વ (ખાસ કરીને અરુણાચલ પ્રદેશ) વચ્ચેના ગહન સાંસ્કૃતિક સંબંધોને દર્શાવે છે. અરુણાચલ પ્રદેશની મિશ્મી જનજાતિ (Mishmi Tribe) પોતાની વંશાવળી મહાન રાજા ભીષ્મક સાથે જોડે છે, જેને રુક્મિણીનો પિતા માનવામાં આવે છે.
‘એક ભારત શ્રેષ્ઠ ભારત’ પહેલ:
- શરૂઆત: 2015
- ઉદ્દેશ્ય: ભારતના વિવિધ રાજ્યો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક એકીકરણ (Cultural Integration) ને પ્રોત્સાહન આપવો
- પેરિંગ સિસ્ટમ: રાજ્યોને જોડીમાં રાખીને ભાષા, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓના આદાનપ્રદાન માટે
3. એનર્જી સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઇન્ડિયા 2026: મુખ્ય તારણો
રાષ્ટ્રીય સાંખ્યિકી કાર્યાલય (National Statistical Office – NSO) એ એનર્જી સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઇન્ડિયા 2026 ની 33મી આવૃત્તિ જારી કરી. આ રિપોર્ટ ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર (કોલસો, તેલ, ગેસ, નવીનીકરણીય ઊર્જા) નો વ્યાપક ડેટાસેટ છે.
મુખ્ય તારણો:
- નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા: 47 લાખ MWથી વધુ (સૌર ઊર્જાનો હિસ્સો: 71%)
- નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતામાં રાજ્યો:
- પ્રથમ: રાજસ્થાન (23.70%)
- બીજું: મહારાષ્ટ્ર (14.26%)
- ત્રીજું: ગુજરાત (9.10%)
- T&D લોસ: 22%થી ઘટીને 17%
- પ્રતિ વ્યક્તિ ઊર્જા વપરાશ: 18,096 મેગાજુલ
- ભારતનો સૌથી મોટો ઊર્જા સ્ત્રોત: કોલસો (યથાવત)
4. RBIનો 91મો સ્થાપના દિવસ (1 એપ્રિલ)
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દર વર્ષે 1 એપ્રિલને પોતાનો સ્થાપના દિવસ તરીકે ઉજવે છે. આ વર્ષે તે 91મો સ્થાપના દિવસ છે.
RBI વિશે:
- સ્થાપના: 1 એપ્રિલ 1935 (RBI Act 1934, હિલ્ટન યંગ કમિશનની ભલામણ)
- રાષ્ટ્રીયકરણ: 1 જાન્યુઆરી 1949
- મુખ્યાલય: મુંબઈ, મહારાષ્ટ્ર
- ગવર્નર: સંજય મલ્હોત્રા (Sanjay Malhotra)
- પ્રથમ ગવર્નર: સર ઓસ્બોર્ન સ્મિથ (1 એપ્રિલ 1935 – 30 જૂન 1937)
- પ્રથમ ભારતીય ગવર્નર: સી.ડી. દેશમુખ (11 ઓગસ્ટ 1943 – 30 જૂન 1949)
- સંચાલન: 21 સભ્યોનું કેન્દ્રીય બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સ
નોંધપાત્ર:
- 1 એપ્રિલ: ઓડિશા રાજ્ય સ્થાપના દિવસ
- 30 માર્ચ: રાજસ્થાન રાજ્ય સ્થાપના દિવસ
- 1 એપ્રિલ: NESTS (National Education Society for Tribal Students) નો 8મો સ્થાપના દિવસ
5. અભ્યાસ ‘દ્વીપ શક્તિ 2026’ (Exercise Dweep Shakti 2026)
અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં અભ્યાસ ‘દ્વીપ શક્તિ 2026’ નું આયોજન કરવામાં આવ્યું. આ એક ત્રિ-સેવા (Tri-Service) અભ્યાસ હતો જેમાં ભારતીય થળસેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાએ ભાગ લીધો. આ અભ્યાસ 24-28 માર્ચ 2026 દરમિયાન યોજાયો.
ઉદ્દેશ્ય: દરિયાકાંઠા અને ટાપુ વિસ્તારોમાં ત્રણેય સેનાઓ વચ્ચે તાલમેલ વધારીને ઝડપી અને સંયુક્ત સૈન્ય પ્રતિસાદ ક્ષમતાને મજબૂત કરવી.
મુખ્ય ડ્રિલ્સ:
- એમ્ફિબિયસ એસોલ્ટ્સ (Amphibious Assaults)
- મેરીટાઇમ ડોમિનેન્સ ઓપરેશન્સ
- જટિલ બીચ લેન્ડિંગ ડ્રિલ્સ
ભારતીય સેનાના વડાઓ:
- થળસેના પ્રમુખ: જનરલ ઉપેન્દ્ર દ્વિવેદી
- નૌકાદળ પ્રમુખ: એડમિરલ દિનેશ કે. ત્રિપાઠી
- વાયુસેના પ્રમુખ: એર ચીફ માર્શલ અમર પ્રીત સિંહ
6. ‘પ્રાઈડ ઓફ હિલ્સ’ યોજના: 9 પહાડી રાજ્યોને ₹25,000 કરોડ
કેન્દ્ર સરકારે ‘પ્રાઈડ ઓફ હિલ્સ: સ્પેશિયલ ડેવલપમેન્ટ અસિસ્ટન્સ’ યોજના હેઠળ 9 પહાડી રાજ્યો માટે ₹25,000 કરોડની જોગવાઈ કરી છે. નાગાલેન્ડને ₹3,880 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.
રાજ્યવાર ભંડોળ ફાળવણી:
| 1 | અરુણાચલ પ્રદેશ | 4,900 |
| 2 | હિમાચલ પ્રદેશ | 3,920 |
| 3 | નાગાલેન્ડ | 3,880 |
| 4 | ઉત્તરાખંડ | 3,460 |
| 5 | ત્રિપુરા | 3,450 |
| 6 | મણિપુર | 2,400 |
| 7 | મેઘાલય | 2,070 |
| 8 | સિક્કિમ | 820 |
| 9 | મિઝોરમ | 100 |
ઉદ્દેશ્ય: પહાડી રાજ્યોની ભૌગોલિક પડકારોને દૂર કરવી અને ત્યાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) ને પ્રોત્સાહન આપવું.
7. એશિયન બોક્સિંગ ચેમ્પિયનશિપ 2026
એશિયન બોક્સિંગ ચેમ્પિયનશિપ 2026 નું આયોજન મંગોલિયાની રાજધાની ઉલાનબાટોર (Ulaanbaatar) માં 30 માર્ચથી 10 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આમાં 25થી વધુ દેશોના લગભગ 250 બોક્સરો ભાગ લઈ રહ્યા છે. ભારત તરફથી લવલીના બોરગોહેન અને નિખત ઝરીન જેવા ખેલાડીઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે.
એશિયન બોક્સિંગ ચેમ્પિયનશિપ વિશે:
- પ્રકાર: કોન્ટિનેન્ટલ બોક્સિંગ ટૂર્નામેન્ટ
- નિયમનકારી સંસ્થા: એશિયન બોક્સિંગ કન્ફેડરેશન (Asian Boxing Confederation)
- સ્થાપના: 1962
- મુખ્યાલય: અસ્તાના, કઝાકિસ્તાન
- છેલ્લી ચેમ્પિયનશિપ: 2024, ચિયાંગ માઈ, થાઈલેન્ડ
8. યુનેસ્કો ગ્લોબલ એજ્યુકેશન મોનિટરિંગ (GEM) રિપોર્ટ 2026
યુનેસ્કો (UNESCO) એ 25 માર્ચ 2026 ના રોજ પેરિસમાં ગ્લોબલ એજ્યુકેશન મોનિટરિંગ (GEM) રિપોર્ટ 2026 જારી કર્યો. આ રિપોર્ટ SDG 4 (ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ) ની દિશામાં પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
મુખ્ય તારણો:
- શાળાબહાર બાળકો: વિશ્વભરમાં 27.3 કરોડ બાળકો અને યુવાનો શાળાબહાર (છેલ્લા 7 વર્ષમાં સતત વધારો)
- માધ્યમિક શિક્ષણ: વર્તમાન ગતિએ 2030 સુધી યુનિવર્સલ માધ્યમિક શિક્ષણનો લક્ષ્યાંક પ્રાપ્ત કરી શકાશે નહીં
- ટેકનોલોજીની અસર: ડિજિટલ ટેકનોલોજી શિક્ષણના અંતર ઘટાડી શકે છે, પરંતુ મૂળભૂત સુવિધાઓ (વીજળી, ઇન્ટરનેટ) વિના અસમાનતા વધારી શકે છે
ભારત પર ધ્યાન:
- પ્રાથમિક શિક્ષણ: 5 વર્ષના 51% બાળકો પ્રી-પ્રાઇમરી છોડીને સીધા પ્રાથમિક શાળામાં જાય છે
- NEP 2020: 2035 સુધી ઉચ્ચ શિક્ષણમાં 50% GER (Gross Enrollment Ratio) નો લક્ષ્યાંક
- ડિજિટલ શિક્ષણ: SWAYAM પોર્ટલ અને IGNOU ને વિશ્વના સૌથી મોટા ઓપન લર્નિંગ પ્લેટફોર્મ્સમાં ગણવામાં આવ્યા
યુનેસ્કો (UNESCO) વિશે:
- સ્થાપના: 16 નવેમ્બર 1945
- મુખ્યાલય: પેરિસ, ફ્રાન્સ
- મહાનિદેશક: ખાલેદ અલ-એનાની (Khaled El-Enany)
- SDG 4: ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ (લક્ષ્ય વર્ષ: 2030)
9. વિરાટ કોહલીનો IPLમાં નવો રેકોર્ડ
આઈપીએલ 2026 ના ઉદ્ઘાટન મેચમાં રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલોરુ ના કેપ્ટન વિરાટ કોહલી એ સનરાઇઝર્સ હૈદરાબાદ સામે 38 ગેંદમાં 69 રન બનાવીને પોતાની ટીમને જીત અપાવી. આ પારી સાથે તેમણે IPLમાં લક્ષ્યનો પીછો કરતી વખતે 4000 રન પૂર્ણ કર્યા.
આ રેકોર્ડનું મહત્વ:
- IPLમાં લક્ષ્યનો પીછો કરતી વખતે સૌથી વધુ રન: વિરાટ કોહલી (4000+)
- બીજા સ્થાને: ડેવિડ વોર્નર (~3285 રન)
- ત્રીજા સ્થાને: રોહિત શર્મા (~3238 રન)
- RCB એ 202 રનનો લક્ષ્ય માત્ર 15.4 ઓવરમાં હાંસલ કર્યો – IPL ઇતિહાસમાં 200+ રનનો સૌથી ઝડપી સફળ પીછો
વિરાટ કોહલી વિશે:
- ટીમ: રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલોરુ (RCB)
- પુરસ્કારો: અર્જુન પુરસ્કાર (2013), પદ્મશ્રી (2017), મેજર ધ્યાનચંદ ખેલ રત્ન (2018)
- IPL 2025 વિજેતા: રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગલોરુ (પ્રથમ ખિતાબ)
10. ઇન્ડોનેશિયામાં બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ
ઇન્ડોનેશિયા સરકારે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ રાખવા પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે. આ નિયમ YouTube, TikTok, Instagram અને Facebook જેવા હાઇ-રિસ્ક પ્લેટફોર્મ્સ પર લાગુ થશે.
ઉદ્દેશ્યો:
- બાળકોને હાનિકારક ઓનલાઇન કન્ટેન્ટ, સાયબર બુલિંગ અને ડિજિટલ વ્યસનથી બચાવવા
- માતા-પિતાને બાળકોની ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિઓ પર વધુ નિયંત્રણ અને દેખરેખ આપવી
- સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને એજ વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા માટે કાનૂની રીતે જવાબદાર બનાવવી
નોંધ: ડિસેમ્બર 2025 માં ઓસ્ટ્રેલિયા એ વિશ્વમાં પ્રથમ વખત 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ લાગુ કર્યો હતો. સ્પેને પણ તાજેતરમાં આવો જ પ્રતિબંધ લાગુ કર્યો છે. ઇન્ડોનેશિયા એશિયાનો પ્રથમ દેશ બન્યો છે જેણે આ પગલું ભર્યું.
ઇન્ડોનેશિયા વિશે:
- રાજધાની: નુસાન્તારા (નવી રાજધાની, જકાર્તાનું સ્થાન લેશે)
- રાષ્ટ્રપતિ: પ્રબોવો સુબિઆન્તો
MCQ – પરીક્ષા લક્ષી પ્રશ્નો
પ્રશ્ન 1: ભારતીય મૂળના ચંદ્રિકાપ્રસાદ સંતોખીનું તાજેતરમાં નિધન થયું, તેઓ કયા દેશના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ હતા?
A) ગુયાના
B) મોરિશિયસ
C) ફીજી
D) સૂરીનામ
જવાબ: D) સૂરીનામ
પ્રશ્ન 2: માધવપુર મેળો 2026નું આયોજન કયા રાજ્યમાં કરવામાં આવ્યું?
A) રાજસ્થાન
B) ઓડિશા
C) ગુજરાત
D) આસામ
જવાબ: C) ગુજરાત
પ્રશ્ન 3: “એનર્જી સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઇન્ડિયા 2026” કઈ સંસ્થા દ્વારા જારી કરવામાં આવ્યો?
A) NITI આયોગ
B) રાષ્ટ્રીય સાંખ્યિકી કાર્યાલય (NSO)
C) ભારતીય રિઝર્વ બેંક
D) કેન્દ્રીય વીજળી સત્તા મંડળ
જવાબ: B) રાષ્ટ્રીય સાંખ્યિકી કાર્યાલય (NSO)
પ્રશ્ન 4: 1 એપ્રિલ 2026ના રોજ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ પોતાનો કયો સ્થાપના દિવસ ઉજવ્યો?
A) 90મો
B) 91મો
C) 92મો
D) 93મો
જવાબ: B) 91મો
પ્રશ્ન 5: ‘અભ્યાસ દ્વીપ શક્તિ 2026’ નું આયોજન ક્યાં કરવામાં આવ્યું?
A) લક્ષદ્વીપ
B) ગુજરાત દરિયાકાંઠો
C) અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ
D) ગોવા દરિયાકાંઠો
જવાબ: C) અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ
પ્રશ્ન 6: કેન્દ્ર સરકારની “પ્રાઈડ ઓફ હિલ્સ” યોજના હેઠળ નાગાલેન્ડને ₹3,880 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા. આ યોજના હેઠળ સૌથી વધુ રકમ કયા રાજ્યને આપવામાં આવી?
A) અરુણાચલ પ્રદેશ
B) ઉત્તરાખંડ
C) ત્રિપુરા
D) મણિપુર
જવાબ: A) અરુણાચલ પ્રદેશ
પ્રશ્ન 7: એશિયન બોક્સિંગ ચેમ્પિયનશિપ 2026નું આયોજન ક્યાં કરવામાં આવી રહ્યું છે?
A) નવી દિલ્હી, ભારત
B) બેંગકોક, થાઈલેન્ડ
C) તાશ્કંદ, ઉઝબેકિસ્તાન
D) ઉલાનબાટોર, મંગોલિયા
જવાબ: D) ઉલાનબાટોર, મંગોલિયા
પ્રશ્ન 8: તાજેતરમાં જારી કરાયેલ ‘ગ્લોબલ એજ્યુકેશન મોનિટરિંગ (GEM) રિપોર્ટ 2026’ નો મુખ્ય વિષય શું છે?
A) શિક્ષણમાં ટેકનોલોજી
B) પહોંચ અને સમાનતા
C) ગુણવત્તા અને શિક્ષણ
D) સમાવેશી શિક્ષણ
જવાબ: A) શિક્ષણમાં ટેકનોલોજી
પ્રશ્ન 9: IPL ઇતિહાસમાં લક્ષ્યનો પીછો કરતી વખતે 4000 રન પૂર્ણ કરનાર પ્રથમ ખેલાડી કોણ બન્યા?
A) રોહિત શર્મા
B) ડેવિડ વોર્નર
C) વિરાટ કોહલી
D) શિખર ધવન
જવાબ: C) વિરાટ કોહલી
પ્રશ્ન 10: 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ લગાવનાર એશિયાનો પ્રથમ દેશ કયો બન્યો?
A) ઓસ્ટ્રેલિયા
B) ઇન્ડોનેશિયા
C) ભારત
D) બ્રાઝિલ
જવાબ: B) ઇન્ડોનેશિયા
મહત્વપૂર્ણ યાદી (પરીક્ષા માટે)
| 1 | સૂરીનામ | દક્ષિણ અમેરિકા, ભારતીય મૂળના ચંદ્રિકાપ્રસાદ સંતોખી |
| 2 | માધવપુર મેળો | ગુજરાત, પોરબંદર, કૃષ્ણ-રુક્મિણી વિવાહ, મિશ્મી જનજાતિ (અરુણાચલ) |
| 3 | એક ભારત શ્રેષ્ઠ ભારત | 2015માં શરૂ, સાંસ્કૃતિક એકીકરણ |
| 4 | નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા | 47 લાખ MW, સૌર ઊર્જા 71%, રાજસ્થાન પ્રથમ |
| 5 | RBI સ્થાપના | 1 એપ્રિલ 1935, 91મો સ્થાપના દિવસ (2026), ગવર્નર: સંજય મલ્હોત્રા |
| 6 | અભ્યાસ દ્વીપ શક્તિ | અંદામાન-નિકોબાર, ત્રિ-સેવા, એમ્ફિબિયસ એસોલ્ટ્સ |
| 7 | પ્રાઈડ ઓફ હિલ્સ | 9 પહાડી રાજ્યો, ₹25,000 કરોડ, અરુણાચલને સૌથી વધુ |
| 8 | એશિયન બોક્સિંગ | ઉલાનબાટોર (મંગોલિયા), 30 માર્ચ-10 એપ્રિલ 2026 |
| 9 | GEM રિપોર્ટ 2026 | યુનેસ્કો, પેરિસ, થીમ: શિક્ષણમાં ટેકનોલોજી |
| 10 | વિરાટ કોહલી | IPLમાં લક્ષ્યનો પીછો કરતી વખતે 4000 રન (પ્રથમ) |
| 11 | ઇન્ડોનેશિયા | 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્રતિબંધ (એશિયાનો પ્રથમ) |