દિલ્હી, ભારતની રાષ્ટ્રીય રાજધાની અને સત્તાવાર રીતે રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ (National Capital Territory – NCT) તરીકે ઓળખાતો આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ભારતનું રાજકીય, વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક હૃદય છે. ‘દિલ્લી’ તરીકે પ્રેમથી ઓળખાતું આ શહેર પ્રાચીન ઈન્દ્રપ્રસ્થથી લઈને આધુનિક નવી દિલ્હી સુધી, સદીઓથી સત્તા, સંસ્કૃતિ અને વિવિધતાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આજે તે ભારતની સૌથી મોટી મેટ્રોપોલિટન અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક અને દેશનું સૌથી વધુ વિકસિત શહેર છે. આ લેખમાં આપણે દિલ્હી (NCT) વિશે સંપૂર્ણ માહિતી મેળવીશું, જે ખાસ કરીને GPSC, UPSC, SSC જેવી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
1. મૂળભૂત માહિતી (Basic Profile)
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ નામ | રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ (NCT) દિલ્હી |
| નામની વ્યુત્પત્તિ | પ્રાચીન રાજા ઢિલ્લુ, પ્રાકૃત ‘ઢિલ્લી’ (ઢીલું), અથવા ‘દેહલીઝ’ (પ્રવેશદ્વાર) – ગંગાના મેદાનોના પ્રવેશદ્વાર તરીકેની સ્થિતિ દર્શાવે છે |
| ઉપનામો | “દિલ્લી”, “દિલ્વાલોં કી દિલ્લી”, “હાર્દ ઓફ ઈન્ડિયા” (Heart of India) |
| રાજધાની | નવી દિલ્હી (New Delhi) – ભારતની રાષ્ટ્રીય રાજધાની |
| સૌથી મોટું શહેર | નવી દિલ્હી મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર |
| સ્થાપના વર્ષ | ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૨ (NCT તરીકે); ૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬ (કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે) |
| રાજધાનીનો ઇતિહાસ | ૧૯૧૧માં કલકત્તાથી રાજધાની દિલ્હી સ્થાનાંતરિત; નવી દિલ્હી ૧૯૨૦ના દાયકામાં બાંધાઈ |
| વિસ્તાર (Area) | ૧,૪૮૪ ચોરસ કિ.મી. |
| વિસ્તાર રેન્ક | ભારતના રાજ્યો અને UTમાં ૩૨મો ક્રમ |
| વસ્તી (૨૦૧૧) | ૧,૬૭,૮૭,૯૪૧ (આશરે ૧.૬૮ કરોડ) |
| વસ્તી રેન્ક | ભારતમાં ૮મો ક્રમ (રાજ્યો અને UTમાં) |
| મેટ્રો વસ્તી (NCR) | ૨.૮૫ કરોડ (૨૦૧૮) – ભારતનો અને વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર |
| સત્તાવાર ભાષા | હિન્દી (મુખ્ય), ઉર્દૂ (વધારાની અધિકૃત), પંજાબી (વધારાની અધિકૃત) |
| જિલ્લાઓની સંખ્યા | ૧૧ (દિલ્હી કેન્ટ સહિત) |
2. રાજકીય અને શાસકીય માહિતી (Political & Administrative)
| લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર (Lieutenant Governor) | વિનય કુમાર સક્સેના (Vinai Kumar Saxena) |
| મુખ્યમંત્રી (Chief Minister) | રેખા ગુપ્તા (Rekha Gupta) – ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) |
| લોકસભા સીટ | ૭ |
| રાજ્યસભા સીટ | ૩ |
| વિધાનસભા સીટ | ૭૦ (એકગૃહી) |
| હાઈકોર્ટ | દિલ્હી ઉચ્ચ ન્યાયાલય (Delhi High Court) |
| વિશેષ દરજ્જો | ૬૯મા બંધારણીય સુધારા (૧૯૯૧) હેઠળ વિધાનસભા સાથેનો વિશિષ્ટ દરજ્જો; કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હોવા છતાં આંશિક રાજ્યનો દરજ્જો |
3. ભૂગોળ (Geography)
સ્થાન (Location)
દિલ્હી ઉત્તર ભારતમાં, યમુના નદી (Yamuna River) ના કાંઠે વસેલું છે. તે અરવલ્લી પર્વતમાળાના ફેલાવા અને ગંગાના મેદાનો વચ્ચે આવેલું છે.
પડોશી રાજ્યો
- પૂર્વ: ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh)
- ઉત્તર, પશ્ચિમ અને દક્ષિણ: હરિયાણા (Haryana)
ભૂપૃષ્ઠ (Relief)
દિલ્હીનો વિસ્તાર બે મુખ્ય ભૌગોલિક લક્ષણોથી બનેલો છે:
| યમુના નદીના પૂરના મેદાનો (Yamuna Floodplains) | નદીના પૂરથી બનેલા ફળદ્રૂપ મેદાનો; શહેરનો મોટાભાગનો વિસ્તાર |
| દિલ્હી રીજ (Delhi Ridge) | પ્રાચીન અરવલ્લી પર્વતમાળાનો વિસ્તાર; શહેરનો લીલોતરી વિસ્તાર; સૌથી ઊંચાઈ ~૩૧૮ મીટર |
મુખ્ય નદી
યમુના (Yamuna) – દિલ્હીની જીવનરેખા; શહેરનો મોટાભાગનો વિસ્તાર યમુનાના પશ્ચિમ કિનારે વસેલો છે.
જળવાયુ (Climate)
- પ્રકાર: અર્ધ-શુષ્ક ખંડીય (Semi-arid continental)
- ઉનાળો (માર્ચ-જૂન): અત્યંત ગરમ; તાપમાન ૪૬°C સુધી
- શિયાળો (નવેમ્બર-ફેબ્રુઆરી): ઠંડો; તાપમાન ૩°C સુધી નીચે; ધુમ્મસ (Smog) ની સમસ્યા સામાન્ય
- વરસાદ: સરેરાશ ૭૦૦-૮૦૦ મિ.મી.; મોટાભાગનો ચોમાસા દરમિયાન (જુલાઈ-સપ્ટેમ્બર)
પર્યાવરણીય મુદ્દાઓ
- હવા પ્રદૂષણ: દિલ્હી વિશ્વનાં સૌથી પ્રદૂષિત શહેરોમાંનું એક; શિયાળામાં AQI ‘ગંભીર’ (Severe) શ્રેણીમાં પહોંચે છે
- ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP): પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે લાગુ કરાતી યોજના
4. અર્થવ્યવસ્થા (Economy)
આર્થિક સૂચકાંકો
| GSDP (૨૦૨૩-૨૪) | ₹૧૧.૦૭ લાખ કરોડ (US$ ૧૩૦ બિલિયન) – ભારતમાં ૩જો ક્રમ (મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ પછી) |
| માથાદીઠ આવક (૨૦૨૩-૨૪) | ₹૪,૬૧,૯૧૦ (US$ ૫,૫૦૦) – ભારતમાં ૨જો ક્રમ (ગોઆ પછી) |
કૃષિ (Agriculture)
મુખ્ય પાકો: ઘઉં, બાજરી, જુવાર, મકાઈ; શહેરીકરણને કારણે હવે શાકભાજી અને ફળોનું વાવેતર વધ્યું છે.
ઉદ્યોગો (Industries)
| સેવા ક્ષેત્ર (Service Sector) | અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો હિસ્સો; IT, ટેલિકોમ, બેંકિંગ, મીડિયા, પ્રવાસન, વ્યાપારી સેવાઓનું મુખ્ય કેન્દ્ર |
| લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) | ટ્રાન્ઝિસ્ટર, ટેલિવિઝન, મોટર પાર્ટ્સ, સાયકલ, પ્લાસ્ટિક, ચામડાની વસ્તુઓ, પગરખાં, કાપડ, દવાઓ |
| પરંપરાગત ગૃહઉદ્યોગો | મીનાકારી (Meenakari) – સોના-ચાંદીના ઘરેણાં; હાથીદાંત પર કોતરકામ; ભરતકામ; હાથવણાટ |
| રિટેલ અને વ્યાપાર | ચાંદની ચોક, કનોટ પ્લેસ, સરોજિની નગર – આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ ધરાવતાં બજારો |
5. સંસ્કૃતિ અને પરંપરા (Culture)
વિવિધતાનું કેન્દ્ર
દિલ્હી દેશભરમાંથી આવેલા લોકોનું ઘર હોવાથી અહીં ભારતીય સંસ્કૃતિના વિવિધ રંગો જોવા મળે છે. તેને એક સર્વદેશીય મહાનગર (Cosmopolitan City) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ભાષા અને સાહિત્ય
દિલ્હી ઉર્દૂ અને હિન્દી સાહિત્યનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર રહ્યું છે.
- મીર તકી મીર (Mir Taqi Mir) અને મિર્ઝા ગાલિબ (Mirza Ghalib) – મહાન ઉર્દૂ કવિઓ
- ખડીબોલી (Khadiboli) બોલીનો વિકાસ અહીં થયો
સંગીત
- સૂફીવાદ (Sufism) અને કવ્વાલી (Qawwali) સંગીતનું પ્રારંભિક કેન્દ્ર
- નિઝામુદ્દીન ઔલિયા (Nizamuddin Auliya) અને અમીર ખુસરો (Amir Khusrau) – સૂફી સંતો અને સંગીતકારો
તહેવારો (Festivals)
દિલ્હીમાં તમામ ધર્મોના તહેવારો ઉત્સાહ સાથે ઉજવાય છે:
- હિંદુ: દિવાળી, દશેરા, હોળી
- શીખ: ગુરુપર્વ, બૈસાખી
- મુસ્લિમ: ઈદ-ઉલ-ફિત્ર, ઈદ-ઉલ-અઝહા
- ખ્રિસ્તી: ક્રિસમસ
ખોરાક (Cuisine)
દિલ્હી ખાણીપીણીના શોખીનો માટે સ્વર્ગ સમાન છે.
| ગલી પરાઠેવાલી (Gali Paranthe Wali) | ચાંદની ચોકમાં; પરંપરાગત પરાઠા માટે વિશ્વ વિખ્યાત |
| મુઘલાઈ ખોરાક | બિરયાની, કબાબ, છોલે ભટુરે |
| ચાંદની ચોકની ચાટ | ગોલગપ્પા, ભેલપુરી, દહીં ભલ્લા |
| કરીમ્સ (Karim’s) | જામા મસ્જિદ નજીક; પ્રખ્યાત મુઘલાઈ ભોજન |
6. મહત્વપૂર્ણ સ્થળો (Important Places)
UNESCO World Heritage Sites
| કુતુબ મીનાર (Qutub Minar) | ૧૨મી સદીનો વિશ્વનો સૌથી ઊંચો ઈંટનો મિનારો (૭૩ મીટર); દિલ્હી સલ્તનતના સ્થાપક કુતુબુદ્દીન ઐબક દ્વારા શરૂ કરાયેલ |
| હુમાયુનો મકબરો (Humayun’s Tomb) | ૧૬મી સદીનો મુઘલ સ્થાપત્યનો ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો; તાજમહેલ માટે પ્રેરણારૂપ |
| લાલ કિલ્લો (Red Fort) | ૧૭મી સદીમાં શાહજહાં દ્વારા બંધાવેલો ભવ્ય કિલ્લો; દર વર્ષે ૧૫ ઓગસ્ટે વડાપ્રધાન રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવે છે |
અન્ય મહત્વપૂર્ણ સ્થળો
| રાષ્ટ્રપતિ ભવન (Rashtrapati Bhavan) | ભારતના રાષ્ટ્રપતિનું સત્તાવાર નિવાસસ્થાન |
| સંસદ ભવન (Parliament House) | ભારતની સંસદનું ભવન; સંસદીય લોકશાહીનું પ્રતીક |
| ઇન્ડિયા ગેટ (India Gate) | પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં શહીદ થયેલા ૯૦,૦૦૦ ભારતીય સૈનિકોનું સ્મારક |
| જામા મસ્જિદ (Jama Masjid) | ભારતની સૌથી મોટી મસ્જિદોમાંની એક; શાહજહાં દ્વારા ૧૬૫૬માં બંધાવેલ |
| અક્ષરધામ મંદિર (Akshardham Temple) | આધુનિક સ્થાપત્યનો અદ્ભુત નમૂનો; ૨૦૦૫માં બંધાયેલ |
| લોટસ ટેમ્પલ (Lotus Temple) | બહાઈ ઉપાસના ગૃહ; કમળના આકારમાં બનેલું |
| કનોટ પ્લેસ (Connaught Place) | મધ્ય દિલ્હીનું મુખ્ય વ્યાપારી કેન્દ્ર; વર્તુળાકાર આકારમાં બાંધેલું |
| ચાંદની ચોક (Chandni Chowk) | દિલ્હીનું સૌથી જૂનું અને વ્યસ્ત બજાર; શાહજહાં દ્વારા ૧૭મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું |
7. વન્યજીવન અને પર્યાવરણ (Wildlife & Environment)
વન વિસ્તાર
- દિલ્હીનો માત્ર થોડોક જંગલ વિસ્તાર (આશરે ૧,૦૦૦ હેક્ટર) છે
- દિલ્હી રીજ (Delhi Ridge) – અરવલ્લી પર્વતમાળાનો વિસ્તાર; શહેરનો મહત્વપૂર્ણ લીલોતરી વિસ્તાર (Green Lung) અને જૈવવિવિધતાનું કેન્દ્ર
મુખ્ય વન્યજીવો
શહેરીકરણને કારણે વન્યજીવોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. યમુના કિનારે અને રીજ વિસ્તારમાં નીચેના જોવા મળે છે:
- સસ્તન: શિયાળ, નીલગાય, સસલાં, ગિલહેરી
- પક્ષીઓ: સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (શિયાળામાં યમુના કિનારે), કાગડા, કબૂતર, મોર (રીજ વિસ્તારમાં)
- સરિસૃપ: સાપ, ગોહ
પર્યાવરણીય પહેલ
- ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP): હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે શિયાળામાં લાગુ કરાતી ચાર-તબક્કાની યોજના
- યમુના સફાઈ અભિયાન: નદીને પ્રદૂષણમાંથી બચાવવાના પ્રયાસો
- ઈલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) નીતિ: પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે EVને પ્રોત્સાહન
માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI)
| HDI (૨૦૨૩) | ૦.૮૩૯ (અત્યંત ઉચ્ચ) – ભારતના તમામ રાજ્યો અને UTમાં પ્રથમ ક્રમ |
8. કરંટ અફેર્સ (Current Affairs)
રાજકીય પરિવર્તન (૨૦૨૫)
૨૦૨૫ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, ૧૦ વર્ષથી સત્તા પર રહેલી આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ને હરાવીને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ સરકાર બનાવી. રેખા ગુપ્તા (Rekha Gupta) દિલ્હીના નવા મુખ્યમંત્રી બન્યા. આ ૨૦૧૩ પછી દિલ્હીમાં BJPની પ્રથમ સરકાર છે.
પ્રદૂષણ સંકટ
- દર વર્ષે શિયાળામાં દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા ખૂબ ખરાબ થઈ જાય છે
- ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) લાગુ કરવામાં આવે છે
- પગલાં: બાંધકામ પર પ્રતિબંધ, ભારે વાહનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ, શાળાઓમાં ઓનલાઈન શિક્ષણ
મહત્વપૂર્ણ ઇવેન્ટ્સ
| પ્રજાસત્તાક દિવસ પરેડ (Republic Day Parade) | ૨૬ જાન્યુઆરી | કર્તવ્ય પથ (Kartavya Path) પર ભવ્ય પરેડ; રાષ્ટ્રપતિ ધ્વજ ફરકાવે છે |
| સ્વતંત્રતા દિવસ (Independence Day) | ૧૫ ઓગસ્ટ | વડાપ્રધાન લાલ કિલ્લા (Red Fort) પર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવે છે |
| બીતિંગ રીટ્રીટ (Beating Retreat) | ૨૯ જાન્યુઆરી | વિજય ચોક (Vijay Chowk) પર; પ્રજાસત્તાક દિવસની ઉજવણીની સમાપ્તિ |
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ
- દિલ્હી મેટ્રો (Delhi Metro): વિશ્વની સૌથી મોટી મેટ્રો નેટવર્કમાંની એક; સ્વચ્છ અને કાર્યક્ષમ જાહેર પરિવહન
- સ્માર્ટ સિટી મિશન: દિલ્હી સ્માર્ટ સિટી મિશન હેઠળ વિકાસ પામી રહ્યું છે; જાહેર પરિવહન, સ્વચ્છતા, ડિજિટલ સુવિધાઓ પર ભાર
9. વિશેષ ઓળખ (Unique Identity)
| “દિલ્લી” (Dilli) | એક એવું શહેર જેને પ્રેમથી આ નામથી બોલાવવામાં આવે છે |
| “રાષ્ટ્રનું હૃદય (Heart of the Nation)” | રાજકીય, સાંસ્કૃતિક અને વહીવટી રીતે ભારતનું કેન્દ્ર |
| “પ્રવેશદ્વાર (Gateway)” | ઐતિહાસિક રીતે, ગંગાના મેદાનોમાં પ્રવેશવાનું દ્વાર |
| “સાત શહેરોનું શહેર” | ઈતિહાસમાં દિલ્હીના સાત અલગ-અલગ શહેરો વસ્યા હોવાની લોકવાયકા (ઈન્દ્રપ્રસ્થથી શાહજહાનાબાદ સુધી) |
| “હાર્દ ઓફ ઈન્ડિયા” | ભારતના રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે |
| સૌથી ઊંચો માનવ વિકાસ સૂચકાંક | ભારતના તમામ રાજ્યો અને UTમાં પ્રથમ |
| બીજો સૌથી ઊંચો માથાદીઠ આવક | ગોઆ પછી ભારતમાં બીજું સ્થાન |
10. મહત્વપૂર્ણ તથ્યો (Important Facts / One-Liners)
| સૌથી ઊંચું સ્થળ | દિલ્હી રીજ (Delhi Ridge) – આશરે ૩૧૮ મીટર |
| સૌથી લાંબી નદી | યમુના (Yamuna) |
| સૌથી મોટું બજાર | ચાંદની ચોક (Chandni Chowk) |
| સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો | ઉત્તર પશ્ચિમ દિલ્હી (North West Delhi) – ૩૬.૫૬ લાખ (૨૦૧૧) |
| સૌથી ઓછી વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો | નવી દિલ્હી (New Delhi) – ૧.૪૨ લાખ (૨૦૧૧) |
| માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) (૨૦૨૩) | ૦.૮૩૯ (અત્યંત ઉચ્ચ) – ભારતમાં પ્રથમ |
| સાક્ષરતા દર (૨૦૧૧) | ૮૬.૨૧% (પુરુષ: ૯૦.૯૪%, સ્ત્રી: ૮૦.૭૬%) – રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણો ઊંચો |
| લિંગ પ્રમાણ (૨૦૧૧) | ૮૬૮ ♀/૧૦૦૦ ♂ – રાષ્ટ્રીય સરેરાશ (૯૪૩) કરતાં નીચું |
| પ્રખ્યાત કહેવત | “આસ-પાસ બરસે, દિલ્હી પાની તરસે” (ચારે બાજુ વરસે, દિલ્હી પાણી માટે તરસે) – અહીંના અર્ધ-શુષ્ક જળવાયુ તરફ ઇશારો |
| પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓ | મિર્ઝા ગાલિબ (Mirza Ghalib) (મહાન ઉર્દૂ કવિ), અમીર ખુસરો (Amir Khusrau) (સંગીતકાર અને કવિ), ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન (Dr. S. Radhakrishnan) (ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ, જેમની જન્મજયંતિ શિક્ષક દિવસ તરીકે ઉજવાય છે) |
| દિલ્હીનો પ્રાચીન નામ | ઈન્દ્રપ્રસ્થ (Indraprastha) – મહાભારતમાં પાંડવોની રાજધાની |
| વાહન નોંધણી કોડ | DL (XX-XX-XXXX) |
MCQs: સ્વ-મૂલ્યાંકન (Self-Assessment)
1. દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ક્યારે બનાવવામાં આવ્યો?
- (A) ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦
- (B) ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭
- (C) ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦
- (D) ૧ નવેમ્બર ૧૯૫૬
જવાબ: (C) ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦
2. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની રાજધાની કયું શહેર છે?
- (A) સિલવાસા
- (B) દમણ
- (C) દીવ
- (D) પોંડા
જવાબ: (B) દમણ
3. દમણ અને દીવ કયા વર્ષે ભારતનો ભાગ બન્યા?
- (A) ૧૯૪૭
- (B) ૧૯૫૪
- (C) ૧૯૬૧
- (D) ૧૯૭૨
જવાબ: (C) ૧૯૬૧
4. નગર હવેલી વિસ્તાર કઈ પર્વતમાળાથી ઘેરાયેલો છે?
- (A) અરાવલી
- (B) સહ્યાદ્રિ (પશ્ચિમ ઘાટ)
- (C) હિમાલય
- (D) વિંધ્ય
જવાબ: (B) સહ્યાદ્રિ (પશ્ચિમ ઘાટ)
5. ધોડિયા જનજાતિનું પ્રખ્યાત લોકનૃત્ય કયું છે?
- (A) ગરબા
- (B) ભાંગડા
- (C) તરપા
- (D) ઘૂમર
જવાબ: (C) તરપા
6. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો કુલ વિસ્તાર કેટલો છે?
- (A) ૧,૪૮૪ ચો.કિ.મી.
- (B) ૬૦૩ ચો.કિ.મી.
- (C) ૧૧૪ ચો.કિ.મી.
- (D) ૮,૨૪૯ ચો.કિ.મી.
જવાબ: (B) ૬૦૩ ચો.કિ.મી.
7. આ પ્રદેશમાં કેટલા જિલ્લાઓ છે?
- (A) ૧
- (B) ૨
- (C) ૩
- (D) ૪
જવાબ: (C) ૩
8. દાદરા અને નગર હવેલી ક્યારે પોર્ટુગીઝ શાસનમાંથી મુક્ત થયા?
- (A) ૧૯૬૧
- (B) ૧૯૫૪
- (C) ૧૯૪૭
- (D) ૧૯૭૨
જવાબ: (B) ૧૯૫૪
9. દમણ શહેર કઈ નદીના કિનારે વસેલું છે?
- (A) ગંગા
- (B) તાપી
- (C) દમણગંગા
- (D) નર્મદા
જવાબ: (C) દમણગંગા
10. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની સત્તાવાર ભાષા કઈ નથી?
- (A) ગુજરાતી
- (B) હિન્દી
- (C) અંગ્રેજી
- (D) તમિલ
જવાબ: (D) તમિલ
11. દીવમાં આવેલો પ્રખ્યાત કિલ્લો કયો છે?
- (A) આગ્રા ફોર્ટ
- (B) દીવ ફોર્ટ
- (C) લાલ કિલ્લો
- (D) ગોલકોંડા ફોર્ટ
જવાબ: (B) દીવ ફોર્ટ
12. “ઓપરેશન વિજય” શેના માટે જાણીતું છે?
- (A) દાદરા અને નગર હવેલીની મુક્તિ
- (B) ગોઆ, દમણ અને દીવની મુક્તિ
- (C) ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ
- (D) કારગિલ યુદ્ધ
જવાબ: (B) ગોઆ, દમણ અને દીવની મુક્તિ
13. સિલવાસા શેના માટે પ્રખ્યાત છે?
- (A) કિલ્લાઓ
- (B) દરિયાકિનારા
- (C) વન્યજીવન અભયારણ્ય અને પ્રવાસન
- (D) ખનિજો
જવાબ: (C) વન્યજીવન અભયારણ્ય અને પ્રવાસન
14. દાદરા અને નગર હવેલીમાં કઈ આદિવાસી જાતિ મુખ્ય છે?
- (A) ગોંડ
- (B) ભીલ
- (C) ધોડિયા
- (D) સાંતાલ
જવાબ: (C) ધોડિયા
15. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનું વાહન નોંધણી કોડ શું છે?
- (A) DL
- (B) GA
- (C) DD
- (D) DN
જવાબ: (C) DD
16. દીવ ટાપુ કયા સમુદ્રમાં આવેલો છે?
- (A) બંગાળની ખાડી
- (B) અરબી સમુદ્ર
- (C) હિંદ મહાસાગર
- (D) અંદામાન સમુદ્ર
જવાબ: (B) અરબી સમુદ્ર
17. દમણ અને દીવનો મુક્તિ દિવસ ક્યારે ઉજવાય છે?
- (A) ૧૫ ઓગસ્ટ
- (B) ૨૬ જાન્યુઆરી
- (C) ૧૯ ડિસેમ્બર
- (D) ૨ ઓગસ્ટ
જવાબ: (C) ૧૯ ડિસેમ્બર
18. નગર હવેલીમાં જોવા મળતો પ્રખ્યાત ધોધ કયો છે?
- (A) જોગ ધોધ
- (B) દૂધની ધોધ
- (C) ચુલિયા ધોધ
- (D) ગોકાક ધોધ
જવાબ: (B) દૂધની ધોધ
19. આ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો વિસ્તાર કયા ક્રમે છે?
- (A) ૧૦મો
- (B) ૨૦મો
- (C) ૩૩મો
- (D) ૨૫મો
જવાબ: (C) ૩૩મો
20. ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ના દિવસે શું થયું?
- (A) દાદરા અને નગર હવેલીની સ્થાપના
- (B) દમણ અને દીવની સ્થાપના
- (C) બંને UTનું વિલીનીકરણ
- (D) ભારતની સ્વતંત્રતા
જવાબ: (C) બંને UTનું વિલીનીકરણ
દિલ્હી, તેના પ્રાચીન ઐતિહાસિક વારસાથી લઈને આધુનિક વૈશ્વિક મહાનગર સુધીની સફરમાં ભારતની અમર ભાવનાનું પ્રતીક છે. લાલ કિલ્લાની ભવ્યતા, કુતુબ મીનારની ઊંચાઈ, ચાંદની ચોકની જીવંતતા અને રાષ્ટ્રપતિ ભવનની ગરિમા – દિલ્હીના દરેક ખૂણામાં ઇતિહાસ શ્વાસ લે છે. આજે તે ભારતની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક, ઉચ્ચતમ માનવ વિકાસ સૂચકાંક અને દેશના રાજકારણનું કેન્દ્ર છે. હવા પ્રદૂષણ જેવા પડકારો હોવા છતાં, ‘દિલ્લી’ – જેમ કે તેને પ્રેમથી બોલાવવામાં આવે છે – તે ભારતનું હૃદયસ્થળ બની રહ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના તૈયારી કરનારાઓ માટે, દિલ્હીનો આ સંપૂર્ણ અભ્યાસ એક મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભ સામગ્રી છે.