ગોદાવરી નદી ભારતના દ્વીપકલ્પીય પ્રદેશની સૌથી લાંબી અને સૌથી મોટી નદી છે. લંબાઈ અને જથ્થાની દૃષ્ટિએ તે ભારતની બીજા ક્રમની સૌથી મોટી નદી છે, જે ગંગા નદી પછી આવે છે. પવિત્રતાના કારણે તેને દક્ષિણ ગંગા (Dakshina Ganga) ના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે.

ઉદ્ગમ સ્થાન અને માર્ગ (Origin and Course)

• ઉદ્ગમ: ગોદાવરી નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના નાસિક જિલ્લામાં આવેલું ત્ર્યંબકેશ્વર (Trimbakeshwar) છે. તે પશ્ચિમ ઘાટ (Western Ghats) પર્વતમાળામાંથી, અરબી સમુદ્રથી લગભગ 80 કિમી દૂર નીકળે છે અને સમુદ્ર સપાટીથી આશરે 1,067 મીટર (લગભગ 3,020 ફૂટ)ની ઊંચાઈએ આવેલું છે.
• પ્રવાહ અને મુખ:
• ઉદ્ગમ પછી તે પૂર્વ તરફ દક્ષિણના ઉચ્ચપ્રદેશ (ડેક્કન પ્લેટો)માંથી વહે છે અને પછી દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં વળાંક લે છે.
• તે પોતાના પ્રવાહ દરમિયાન મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યોમાંથી પસાર થાય છે.
• આંધ્ર પ્રદેશના રાજમુન્દ્રી (Rajahmundry) શહેર નજીક ગોદાવરી બે શાખાઓમાં વિભાજિત થાય છે: ગૌતમી ગોદાવરી (Gautami Godavari) અને વશિષ્ઠ ગોદાવરી (Vasishta Godavari) પણ કહેવામાં આવે છે.

લંબાઈ અને વિસ્તાર (Length and Basin Area)

• લંબાઈ: ગોદાવરી નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ 1,465 કિમી (લગભગ 910 માઇલ) છે.
• ખોરવણી વિસ્તાર (Drainage Basin): આ નદીનો ખોરવણી વિસ્તાર લગભગ 3,12,812 ચોરસ કિમી છે, જે ભારતના કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળના લગભગ 10% જેટલો છે . આ બેસિન યુનાઇટેડ કિંગડમ અને આયર્લેન્ડના સંયુક્ત ક્ષેત્રફળ જેટલું મોટું છે. આ શાખાઓ પાછળથી વધુ વિભાજિત થઈને બંગાળની ખાડી (Bay of Bengal)માં મળી જાય છે, જ્યાં તેઓ એક વિશાળ અને ફળદ્રુપ ડેલ્ટો (નદીમુખ-ત્રિકોણ) નું નિર્માણ કરે છે. આ ડેલ્ટો વિસ્તારને દક્ષિણ ભારતનું “ધાન્યનો કોઠાર” (Rice Granary) પણ કહેવામાં આવે છે.

રાજ્યો અને ભૌગોલિક સીમાઓ (States and Geographical Extent)

ગોદાવરી નદીનું ખોરવણી ક્ષેત્ર કુલ સાત રાજ્યો અને એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં ફેલાયેલું છે:

• મુખ્ય રાજ્યો: મહારાષ્ટ્ર (લગભગ 48.6%), તેલંગાણા, આંધ્ર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ (10.9%), ઓડિશા (5.7%).
• અન્ય રાજ્યો: મધ્ય પ્રદેશ (10.0%), કર્ણાટક (1.4%) અને પુડુચેરી (યાનમ – Yanam).

મુખ્ય ઉપનદીઓ (Major Tributaries)

ગોદાવરી નદીને અસંખ્ય ઉપનદીઓ મળે છે, જે ડાબા અને જમણા કાંઠાથી આવીને ભળે છે:

ડાબા કાંઠાની ઉપનદીઓ (Left Bank Tributaries)	જમણા કાંઠાની ઉપનદીઓ (Right Bank Tributaries)
પૂર્ણા (Purna)	પ્રવરા (Pravara)
પ્રાણહિતા (Pranhita) – સૌથી મોટી ઉપનદી	મંજરા (Manjira)
ઇન્દ્રાવતી (Indravati)	માનેર (Maner)
સબરી (Sabari)	સિંધફણા (Sindphana)
પેન્ગંગા (Penganga)
વર્ધા (Wardha)
વેનગંગા (Wainganga)

મહત્વપૂર્ણ નોંધ: પ્રાણહિતા (Pranhita) ગોદાવરીની સૌથી મોટી ઉપનદી છે, જે વર્ધા, વેનગંગા અને પેન્ગંગા નદીઓના સંયુક્ત પ્રવાહથી બને છે.

ગોદાવરી સાથે સંકળાયેલા પરીક્ષા ઉપયોગી તથ્યો (Key Facts for Exams)

• નામ: દક્ષિણ ગંગા (Dakshin Ganga).
• ઉદ્ગમ: ત્ર્યંબકેશ્વર (Trimbakeshwar), નાસિક, મહારાષ્ટ્ર.
• લંબાઈ: 1,465 કિમી.
• મુખ: બંગાળની ખાડી (આંધ્ર પ્રદેશ).
• ખોરવણી ક્ષેત્રફળ: 3,12,812 ચોરસ કિમી.
• આવરી લેતા રાજ્યો: મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા, આંધ્ર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ઓડિશા, મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક અને પુડુચેરી (યાનમ).
• સૌથી મોટી ઉપનદી: પ્રાણહિતા (Pranhita).
• મુખ્ય ઉપનદીઓ: ઇન્દ્રાવતી, મંજરા, સબરી, પૂર્ણા.
• સાંસ્કૃતિક મહત્વ:
  • નાસિકમાં કુંભ મેળો (Kumbh Mela) ગોદાવરીના કિનારે યોજાય છે.
  • દર 12 વર્ષે ગોદાવરી પુષ્કરમ્ (Godavari Pushkaram) નો તહેવાર ઉજવાય છે.
• મુખ્ય શહેરો: નાસિક, નાંદેડ, ઔરંગાબાદ (મહારાષ્ટ્ર); ભદ્રાચલમ (તેલંગાણા); રાજમુન્દ્રી (આંધ્ર પ્રદેશ).
• મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ:
  • જયકવાડી બંધ (Jayakwadi Dam) – મહારાષ્ટ્રના પૈઠણમાં.
  • શ્રીરામ સાગર પ્રોજેક્ટ (Sriram Sagar Project – SRSP) – તેલંગાણા.
  • પોલાવરમ સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ (Polavaram Irrigation Project) – આંધ્ર પ્રદેશ.
  • સર આર્થર કોટન બેરેજ (Sir Arthur Cotton Barrage) – રાજમુન્દ્રી નજીક.

પરીક્ષામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નો (Previous Year Questions – PYQs)

અહીં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો આપેલા છે જે UPSC અને GPSC જેવી પરીક્ષાઓમાં પૂછાયા છે:

1. UPSC Civil Services Examination, 2015

પ્રશ્ન: નીચેની નદીઓને ધ્યાનમાં લો:

1. વંશધારા (Vamsadhara)
2. ઇન્દ્રાવતી (Indravati)
3. પ્રાણહિતા (Pranahita)
4. પેન્નાર (Pennar)

ઉપર્યુક્તમાંથી કઈ ગોદાવરીની ઉપનદીઓ છે?
(a) 1, 2 અને 3
(b) 2, 3 અને 4
(c) 1, 2 અને 4
(d) 2 અને 3 માત્ર

જવાબ: (d) 2 અને 3 માત્ર (ઇન્દ્રાવતી અને પ્રાણહિતા ગોદાવરીની ડાબા કાંઠાની ઉપનદીઓ છે.)

2. માહિતી પર આધારિત પ્રશ્ન:

પ્રશ્ન: ગોદાવરી નદીને “દક્ષિણ ગંગા” કેમ કહેવામાં આવે છે? તેના ઉદ્ગમ અને કોઈપણ બે ઉપનદીઓના નામ આપો.

જવાબ:

• કારણ: તેની લંબાઈ, વિશાળ ખોરવણી ક્ષેત્ર અને દ્વીપકલ્પીય ભારતમાં તેના સાંસ્કૃતિક તથા ધાર્મિક મહત્વને કારણે ગોદાવરીને દક્ષિણ ગંગા કહેવામાં આવે છે.
• ઉદ્ગમ: મહારાષ્ટ્રના નાસિક જિલ્લામાં ત્ર્યંબકેશ્વર.
• ઉપનદીઓ: ડાબા કાંઠાની: ઇન્દ્રાવતી, પ્રાણહિતા, સબરી, પૂર્ણા. જમણા કાંઠાની: મંજરા, પ્રવરા, માનેર. (વિદ્યાર્થીએ કોઈ પણ બેના નામ આપવા)

3. રાજ્યો પર આધારિત પ્રશ્ન:

પ્રશ્ન: નીચેનામાંથી કયું રાજ્ય ગોદાવરી નદીના ખોરવણી ક્ષેત્ર (બેસિન)નો ભાગ નથી?
(A) મહારાષ્ટ્ર
(B) ગુજરાત
(C) ઓડિશા
(D) આંધ્ર પ્રદેશ

જવાબ: (B) ગુજરાત

ગોદાવરી નદી – મોક ટેસ્ટ

કુલ પ્રશ્નો: 50 | હકારાત્મક ગુણ: +1 | નકારાત્મક ગુણ: 0

પ્રશ્ન 1 થી 10: ઉદ્ગમ અને માર્ગ (Origin and Course)

1. ગોદાવરી નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન નીચેનામાંથી કયું છે?
a) મહાબળેશ્વર
b) ત્ર્યંબકેશ્વર
c) અમરકંટક
d) બ્રહ્મગિરી

2. ગોદાવરી નદી કઈ પર્વતમાળામાંથી નીકળે છે?
a) સહ્યાદ્રિ (પશ્ચિમ ઘાટ)
b) પૂર્વ ઘાટ
c) વિંધ્યાચળ
d) સાતપુડા

3. ગોદાવરી નદીની કુલ લંબાઈ કેટલી છે?
a) 1,250 કિમી
b) 1,375 કિમી
c) 1,465 કિમી
d) 1,550 કિમી

4. ગોદાવરી નદી કયા સમુદ્ર/ખાડીમાં મળે છે?
a) અરબી સમુદ્ર
b) બંગાળની ખાડી
c) હિંદ મહાસાગર
d) કચ્છનો અખાત

5. ગોદાવરી નદીના મુખ પાસે આવેલું મુખ્ય શહેર કયું છે?
a) વિશાખાપટ્ટનમ
b) કાકીનાડા
c) રાજમુન્દ્રી
d) મચલીપટ્ટનમ

6. ગોદાવરી નદીના મુખ પાસે કયા પ્રકારનો ભૌગોલિક આકાર બને છે?
a) એસ્ચ્યુરી (ખારી ખાડી)
b) ડેલ્ટા (ત્રિકોણાકાર મુખપ્રદેશ)
c) લગૂન (સરોવર)
d) જળપ્રપાત

7. ગોદાવરી નદી સમુદ્રમાં કયા રાજ્ય ખાતે મળે છે?
a) તેલંગાણા
b) ઓડિશા
c) આંધ્ર પ્રદેશ
d) તમિલનાડુ

8. ગોદાવરી નદીના ઉદ્ગમ સ્થાનની સમુદ્ર સપાટીથી ઊંચાઈ લગભગ કેટલી છે?
a) 500 મીટર
b) 750 મીટર
c) 1,067 મીટર
d) 1,500 મીટર

9. ગોદાવરી નદીને શું કહેવામાં આવે છે?
a) ઉત્તર ગંગા
b) પૂર્વ ગંગા
c) દક્ષિણ ગંગા
d) પશ્ચિમ ગંગા

10. ગોદાવરી નદીનું પાણી મુખ્યત્વે ક્યાં ઉપયોગમાં લેવાય છે?
a) ઔદ્યોગિક ઉપયોગ
b) સિંચાઈ અને પીવાનું પાણી
c) માત્ર પરિવહન
d) માત્ર મત્સ્યોદ્યોગ

પ્રશ્ન 11 થી 25: ઉપનદીઓ (Tributaries)

11. ગોદાવરીની સૌથી મોટી ઉપનદી કઈ છે?
a) ઇન્દ્રાવતી
b) મંજરા
c) પ્રાણહિતા
d) સબરી

12. પ્રાણહિતા નદી કઈ નદીઓના સંગમથી બને છે?
a) ગોદાવરી અને મંજરા
b) વર્ધા, વેનગંગા અને પેન્ગંગા
c) ઇન્દ્રાવતી અને સબરી
d) પૂર્ણા અને પ્રવરા

13. નીચેનામાંથી કઈ નદી ગોદાવરીની ડાબા કાંઠાની ઉપનદી છે?
a) મંજરા
b) પ્રવરા
c) માનેર
d) સબરી

14. નીચેનામાંથી કઈ નદી ગોદાવરીની જમણા કાંઠાની ઉપનદી છે?
a) ઇન્દ્રાવતી
b) પૂર્ણા
c) મંજરા
d) પ્રાણહિતા

15. ઇન્દ્રાવતી નદી કયા રાજ્યમાંથી વહે છે?
a) મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત
b) છત્તીસગઢ અને ઓડિશા
c) તેલંગાણા અને કર્ણાટક
d) મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાન

16. મંજરા નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન કયા રાજ્યમાં છે?
a) મહારાષ્ટ્ર
b) કર્ણાટક
c) તેલંગાણા
d) આંધ્ર પ્રદેશ

17. સબરી નદી ગોદાવરીમાં ક્યાં મળે છે?
a) ભદ્રાચલમ
b) રાજમુન્દ્રી
c) કુંડુલુકોતા
d) નાસિક

18. નીચેનામાંથી કઈ નદી ગોદાવરીની ઉપનદી નથી?
a) પેન્ગંગા
b) વર્ધા
c) તુંગભદ્રા
d) વેનગંગા

19. પ્રવરા નદી ગોદાવરીમાં કયા જિલ્લામાં મળે છે?
a) નાસિક
b) ઔરંગાબાદ
c) નાંદેડ
d) અહમદનગર

20. પૂર્ણા નદી ગોદાવરીમાં કયા રાજ્યમાં મળે છે?
a) મહારાષ્ટ્ર
b) તેલંગાણા
c) આંધ્ર પ્રદેશ
d) કર્ણાટક

21. ગોદાવરી નદીની કેટલી મુખ્ય ઉપનદીઓ છે? (લગભગ)
a) 10
b) 16
c) 25
d) 8

22. વેનગંગા નદી કયા રાજ્યમાંથી વહે છે?
a) મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર
b) છત્તીસગઢ અને ઓડિશા
c) કર્ણાટક અને તેલંગાણા
d) આંધ્ર પ્રદેશ અને તમિલનાડુ

23. ગોદાવરી અને તેની ઉપનદીઓ પર આધારિત કૃષિ મુખ્યત્વે કયા પાક માટે પ્રખ્યાત છે?
a) ઘઉં
b) ડાંગર (ચોખા)
c) કપાસ
d) શેરડી

24. નીચેનામાંથી કઈ નદી ગોદાવરીની સૌથી લાંબી ઉપનદી માનવામાં આવે છે?
a) મંજરા
b) પ્રાણહિતા
c) ઇન્દ્રાવતી
d) વેનગંગા

25. ‘પ્રાણહિતા’ નામનો અર્થ શું થાય છે?
a) પ્રાણોનો નાશ કરનારી
b) જીવનદાયી
c) પવિત્ર નદી
d) પ્રાણ અને હિત (જીવન અને કલ્યાણ)

પ્રશ્ન 26 થી 35: ખોરવણી ક્ષેત્ર અને રાજ્યો (Basin and States)

26. ગોદાવરી નદીનું ખોરવણી ક્ષેત્ર (બેસિન) કેટલા રાજ્યોમાં ફેલાયેલું છે?
a) 4
b) 5
c) 6
d) 7

27. ગોદાવરી બેસિનનો સૌથી મોટો હિસ્સો કયા રાજ્યમાં છે?
a) આંધ્ર પ્રદેશ
b) તેલંગાણા
c) મહારાષ્ટ્ર
d) છત્તીસગઢ

28. ગોદાવરી બેસિનનું કુલ ક્ષેત્રફળ લગભગ કેટલું છે?
a) 2,50,000 ચો. કિમી
b) 2,80,000 ચો. કિમી
c) 3,12,812 ચો. કિમી
d) 3,50,000 ચો. કિમી

29. ગોદાવરી બેસિન ભારતના કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળના લગભગ કેટલા ટકા છે?
a) 5%
b) 7%
c) 10%
d) 12%

30. નીચેનામાંથી કયું રાજ્ય ગોદાવરી બેસિનનો ભાગ નથી?
a) ગુજરાત
b) કર્ણાટક
c) ઓડિશા
d) મધ્ય પ્રદેશ

31. પુડુચેરીનો કયો વિસ્તાર ગોદાવરી બેસિનનો ભાગ છે?
a) કારાઈકલ
b) યાનમ
c) માહે
d) પુડુચેરી

32. ગોદાવરી બેસિનનો બીજો સૌથી મોટો હિસ્સો કયા રાજ્યમાં છે?
a) તેલંગાણા
b) આંધ્ર પ્રદેશ
c) છત્તીસગઢ
d) ઓડિશા

33. ગોદાવરી નદી મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ કેટલા કિમી સુધી વહે છે?
a) 450 કિમી
b) 560 કિમી
c) 660 કિમી
d) 720 કિમી

34. ગોદાવરી નદીના કિનારે આવેલું સૌથી મોટું શહેર કયું છે?
a) ઔરંગાબાદ
b) નાસિક
c) રાજમુન્દ્રી
d) નાંદેડ

35. ગોદાવરી નદીનો ડેલ્ટો વિસ્તાર કયા રાજ્યમાં સૌથી વધુ ફળદ્રુપ છે?
a) તેલંગાણા
b) આંધ્ર પ્રદેશ
c) ઓડિશા
d) છત્તીસગઢ

પ્રશ્ન 36 થી 45: પ્રોજેક્ટ્સ અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ (Projects and Cultural Significance)

36. ગોદાવરી નદી પર બનાવવામાં આવેલ જયકવાડી બંધ કયા રાજ્યમાં છે?
a) આંધ્ર પ્રદેશ
b) તેલંગાણા
c) મહારાષ્ટ્ર
d) કર્ણાટક

37. જયકવાડી બંધ કઈ નદી પર બનાવવામાં આવ્યો છે?
a) ગોદાવરી
b) મંજરા
c) પ્રાણહિતા
d) ઇન્દ્રાવતી

38. શ્રીરામ સાગર પ્રોજેક્ટ (SRSP) કયા રાજ્યમાં આવેલો છે?
a) આંધ્ર પ્રદેશ
b) તેલંગાણા
c) મહારાષ્ટ્ર
d) ઓડિશા

39. પોલાવરમ પ્રોજેક્ટ કઈ નદી પર બનાવવામાં આવી રહ્યો છે?
a) કૃષ્ણા
b) ગોદાવરી
c) મહાનદી
d) કાવેરી

40. પોલાવરમ પ્રોજેક્ટ કયા રાજ્યમાં છે?
a) તેલંગાણા
b) મહારાષ્ટ્ર
c) આંધ્ર પ્રદેશ
d) છત્તીસગઢ

41. ગોદાવરી નદીના કિનારે દર 12 વર્ષે કયો તહેવાર ઉજવાય છે?
a) કુંભ મેળો
b) પુષ્કરમ્
c) મહાશિવરાત્રિ
d) કારતિક સ્નાન

42. નાસિક ખાતે ગોદાવરીના કિનારે કયો મેળો ભરાય છે?
a) કુંભ મેળો
b) સિમ્હસ્થ
c) મહામકમ્
d) A અને B બંને

43. રાજમુન્દ્રી નજીક ગોદાવરી પર બનાવવામાં આવેલ બેરેજ કોના નામ પર છે?
a) જવાહરલાલ નહેરુ
b) સર આર્થર કોટન
c) ડૉ. બી.આર. આંબેડકર
d) સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયા

44. ગોદાવરી નદી પર બનેલું પ્રખ્યાત મંદિર કયું છે?
a) તિરુપતિ બાલાજી
b) ભદ્રાચલમ રામ મંદિર
c) શ્રીશૈલમ મંદિર
d) જગન્નાથ પુરી

45. ગોદાવરી નદીના કિનારે આવેલું મહારાષ્ટ્રનું પ્રખ્યાત તીર્થસ્થળ કયું છે?
a) પંઢરપુર
b) ત્ર્યંબકેશ્વર
c) શિરડી
d) ગણપતિપુલે

પ્રશ્ન 46 થી 50: વિવિધ (Miscellaneous)

46. ગોદાવરી નદીના કાંઠે આવેલું પ્રસિદ્ધ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનું શહેર કયું છે?
a) માહે
b) યાનમ
c) કારાઈકલ
d) દમણ

47. ગોદાવરી નદીને લગતો ગાઝીપુર (Gazipur) કે મોકાલા (Mokala) સંબંધ શું છે?
a) બંધનું સ્થળ
b) પવિત્ર ઘાટ
c) નદી પરનો પુલ
d) વન્યજીવ અભયારણ્ય

48. નીચેનામાંથી કયો પ્રદેશ ગોદાવરીના ડેલ્ટાનો ભાગ છે?
a) કોંકણ
b) કોરોમંડલ કોસ્ટ
c) ઉત્કલ કોસ્ટ
d) રાયલસીમા

49. ગોદાવરી અને કૃષ્ણા નદીના ડેલ્ટા વચ્ચેનો વિસ્તાર કયા નામે ઓળખાય છે?
a) ગોદાવરી-કૃષ્ણા બેસિન
b) ગોદાવરી-કૃષ્ણા ત્રિકોણ પ્રદેશ
c) ગોદાવરી-કૃષ્ણા મેંગ્રોવ પ્રદેશ
d) A અને C બંને

50. ગોદાવરી નદીની ડાબી કાંઠે આવેલી બે મુખ્ય ઉપનદીઓ કઈ છે?
a) મંજરા અને પ્રવરા
b) ઇન્દ્રાવતી અને સબરી
c) માનેર અને સિંધફણા
d) પૂર્ણા અને પ્રાણહિતા

જવાબો (Answers)

1. b) ત્ર્યંબકેશ્વર
2. a) સહ્યાદ્રિ (પશ્ચિમ ઘાટ)
3. c) 1,465 કિમી
4. b) બંગાળની ખાડી
5. c) રાજમુન્દ્રી
6. b) ડેલ્ટા (ત્રિકોણાકાર મુખપ્રદેશ)
7. c) આંધ્ર પ્રદેશ
8. c) 1,067 મીટર
9. c) દક્ષિણ ગંગા
10. b) સિંચાઈ અને પીવાનું પાણી
11. c) પ્રાણહિતા
12. b) વર્ધા, વેનગંગા અને પેન્ગંગા
13. d) સબરી
14. c) મંજરા
15. b) છત્તીસગઢ અને ઓડિશા
16. b) કર્ણાટક
17. c) કુંડુલુકોતા
18. c) તુંગભદ્રા
19. d) અહમદનગર
20. b) તેલંગાણા
21. b) 16
22. a) મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર
23. b) ડાંગર (ચોખા)
24. c) ઇન્દ્રાવતી
25. d) પ્રાણ અને હિત (જીવન અને કલ્યાણ)
26. d) 7
27. c) મહારાષ્ટ્ર
28. c) 3,12,812 ચો. કિમી
29. c) 10%
30. a) ગુજરાત
31. b) યાનમ
32. a) તેલંગાણા
33. c) 660 કિમી
34. b) નાસિક
35. b) આંધ્ર પ્રદેશ
36. c) મહારાષ્ટ્ર
37. a) ગોદાવરી
38. b) તેલંગાણા
39. b) ગોદાવરી
40. c) આંધ્ર પ્રદેશ
41. b) પુષ્કરમ્
42. d) A અને B બંને
43. b) સર આર્થર કોટન
44. b) ભદ્રાચલમ રામ મંદિર
45. b) ત્ર્યંબકેશ્વર
46. b) યાનમ
47. a) બંધનું સ્થળ
48. b) કોરોમંડલ કોસ્ટ
49. d) A અને C બંને
50. b) ઇન્દ્રાવતી અને સબરી