લદ્દાખ, ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં આવેલો એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેની અપ્રતિમ કુદરતી સુંદરતા, ઊંચા પર્વતીય ઘાટ અને સમૃદ્ધ તિબેટીય સંસ્કૃતિ માટે જાણીતો છે. ‘ઉંચા ઘાટની ભૂમિ’ (Land of High Passes) તરીકે ઓળખાતો આ પ્રદેશ વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર (સિયાચીન ગ્લેશિયર) ધરાવે છે અને ‘લિટલ તિબેટ’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે. ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ના રોજ કલમ ૩૭૦ નાબૂદ કર્યા બાદ, ભૂતપૂર્વ જમ્મુ-કાશ્મીર રાજ્યનું વિભાજન કરીને ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ના રોજ લદ્દાખને અલગ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (વિધાનસભા વિના) બનાવવામાં આવ્યો.
આ લેખમાં આપણે લદ્દાખ વિશે ભૂગોળ, ઇતિહાસ, અર્થતંત્ર, પર્યટન અને પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ વિગતવાર સમજશું — જે ખાસ કરીને UPSC, GPSC, SSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.
મૂળભૂત માહિતી (Basic Profile)
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ નામ | લદ્દાખ (Ladakh) |
| નામનો અર્થ | ‘ઉંચા ઘાટની ભૂમિ’ (Land of High Passes) |
| ઉપનામો | “લિટલ તિબેટ” (Little Tibet), “ધ લેન્ડ ઓફ પાસેસ” (Land of Passes), “દુનિયાનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર” (સિયાચીન) |
| ઉનાળુ રાજધાની | લેહ (Leh) |
| શિયાળુ રાજધાની | કારગિલ (Kargil) |
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ |
| વિસ્તાર | ૫૯,૧૪૬ ચોરસ કિ.મી. |
| વિસ્તાર રેન્ક | ભારતનો સૌથી મોટો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ |
| વસ્તી (૨૦૧૧) | ૨.૭૪ લાખ (૨,૭૪,૦૦૦) |
| વિશેષતા | લગભગ ૯૭% વસ્તી આદિવાસી છે |
| સત્તાવાર ભાષા | હિન્દી અને અંગ્રેજી |
| સ્થાનિક ભાષાઓ | લદ્દાખી, બાલ્ટી |
| જિલ્લાઓની સંખ્યા | ૦૨ (લેહ અને કારગિલ) |
Quick Facts Table
| ઉનાળુ રાજધાની | લેહ |
| શિયાળુ રાજધાની | કારગિલ |
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| વિસ્તાર | ૫૯,૧૪૬ ચો.કિ.મી. |
| જિલ્લાઓ | ૨ (લેહ, કારગિલ) |
| મુખ્ય નદી | સિંધુ |
| સૌથી ઊંચું શિખર | સોલ્ટોરો કાંગરી (૭,૭૪૨ મીટર) |
| સૌથી મોટું તળાવ | પાંગોંગ ત્સો |
| સૌથી ઊંચો પાસ | ખારદુંગ લા |
ભૂગોળ (Geography)
સ્થાન અને સીમાઓ
લદ્દાખ ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં ૨,૩૦૦ થી ૫,૦૦૦ મીટરની ઊંચાઈએ વસેલો છે. તે ભારતનો સૌથી ઠંડો અને સૌથી ઊંચાઈવાળો વસવાટ ધરાવતો પ્રદેશ છે. તેની સીમાઓ નીચે મુજબ છે:
| ઉત્તર / પૂર્વ | ચીન (તિબેટ સ્વાયત્ત પ્રદેશ) |
| પશ્ચિમ | પાકિસ્તાન (PoK) |
| ઉત્તરપશ્ચિમ | અફઘાનિસ્તાન (સાંકડો કોરિડોર) |
| દક્ષિણ | હિમાચલ પ્રદેશ |
| દક્ષિણપશ્ચિમ | જમ્મુ અને કાશ્મીર |
પર્વતમાળાઓ
આ પ્રદેશ ચાર મુખ્ય પર્વતમાળાઓથી ઘેરાયેલો છે:
- કારાકોરમ
- લદ્દાખ
- ઝાંસ્કાર
- હિમાલય
મુખ્ય પર્વતીય ઘાટ (Passes)
| ખારદુંગ લા (Khardung La) | વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરબલ પાસ (૧૮,૩૫૦ ફૂટ) |
| ચાંગ લા (Chang La) | લેહથી પાંગોંગ ત્સો જવાનો માર્ગ |
| ફોટુ લા (Fotu La) | |
| નામિકા લા (Namika La) | |
| ઝોજી લા (Zoji La) | લદ્દાખને જમ્મુ-કાશ્મીર સાથે જોડે છે |
મુખ્ય નદીઓ
| સિંધુ (Indus) | લદ્દાખની જીવનરેખા; ભારતમાં પ્રવેશતી સિંધુનો માર્ગ અહીંથી શરૂ થાય છે |
| શ્યોક (Shyok) | |
| ઝાંસ્કાર (Zanskar) | |
| નુબ્રા (Nubra) |
તળાવો (Lakes)
| પાંગોંગ ત્સો (Pangong Tso) | ખારા પાણીનું તળાવ; ભારત-ચીન સરહદ પર; લંબાઈ ૧૩૪ કિ.મી. |
| ત્સો મોરીરી (Tso Moriri) | રામસાર સાઇટ; વેટલેન્ડ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ ઈમ્પોર્ટન્સ |
| ત્સો કાર (Tso Kar) | ખારા પાણીનું તળાવ |
હિમનદીઓ (Glaciers)
| સિયાચીન (Siachen) | વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર |
| દ્રાંગ-દ્રુંગ (Drang-Drung) |
જળવાયુ (Climate)
- પ્રકાર: અત્યંત ઠંડુ રણ (Cold Desert)
- ઉનાળો: ટૂંકો અને સુખદ
- શિયાળો: અત્યંત ઠંડો; તાપમાન -૪૦°C સુધી નીચે જાય છે
- વાર્ષિક વરસાદ: માત્ર ૩ ઇંચ (૮૦ મિ.મી.)
ઇતિહાસ (History)
પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ઇતિહાસ
- પ્રાચીન કાળ: બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રસાર; તિબેટીય સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ
- તિબેટીય શાસન: અનેક સદીઓ સુધી તિબેટીય શાસન હેઠળ
- નામગ્યાલ વંશ (૧૬૭૦-૧૮૪૨): સ્વતંત્ર રાજ્ય તરીકે શાસન
ડોગરા શાસન અને રિયાસત
| ડોગરા વિજય | ૧૮૪૨ | લદ્દાખ ડોગરા શાસન હેઠળ આવ્યું |
| જમ્મુ-કાશ્મીર રિયાસત | ૧૮૪૬ | લદ્દાખ જમ્મુ-કાશ્મીર રિયાસતનો ભાગ બન્યું |
ભારત સાથે વિલીનીકરણ
| ભારતમાં વિલીનીકરણ | ૧૯૪૭ | લદ્દાખ ભારતનો ભાગ બન્યું |
| કારગિલ યુદ્ધ | ૧૯૯૯ | ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ; ભારતની જીત |
| કલમ ૩૭૦ નિરસન | ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ | વિશેષ દરજ્જો સમાપ્ત |
| કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ | અલગ UT તરીકે સ્થાપના |
અર્થતંત્ર (Economy)
મુખ્ય ક્ષેત્રો
| પ્રવાસન (Tourism) | અર્થતંત્રનો સૌથી મોટો હિસ્સો; ૨૦૨૪માં ૩૯,૭૦૪ વિદેશી + ૩.૩૬ લાખ દેશી પ્રવાસીઓ |
| કૃષિ અને બાગાયત | જવ, ઘઉં, સફરજન, જરદાળુ (Apricot) – લદ્દાખ સૌથી મોટું ઉત્પાદક |
| હસ્તકલા | પશ્મિના ઊન, થાંગકા ચિત્રો |
| નવીનીકરણીય ઉર્જા | ૭૪% ઉર્જા વપરાશ નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોમાંથી; ૧૩ ગીગાવોટ હાઇબ્રિડ રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્કની યોજના |
| માછીમારી | ઝાંસ્કાર અને સિંધુ નદીઓમાં ટ્રાઉટ માછલી |
નિકાસ
- ૨૦૨૦માં જરદાળુની પ્રથમ વ્યાવસાયિક ખેપ દુબઈ નિકાસ કરવામાં આવી
નવીનીકરણીય ઉર્જા
- લદ્દાખમાં દર વર્ષે ૩૨૦ સ્વચ્છ સન્ની દિવસો હોય છે
- સરકારે અહીં ૧૩ ગીગાવોટનો હાઇબ્રિડ રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક બનાવવાની જાહેરાત કરી છે
સંસ્કૃતિ અને પરંપરા (Culture)
ધાર્મિક વિવિધતા
- કારગિલ જિલ્લો: મુખ્યત્વે શિયા મુસ્લિમ બહુમતી
- લેહ જિલ્લો: મુખ્યત્વે તિબેટીય બૌદ્ધ બહુમતી
- સમગ્ર લદ્દાખ: ૪૬.૪% મુસ્લિમ, ૩૯.૭% બૌદ્ધ, ૧૨.૧% હિંદુ
બૌદ્ધ મઠો (Monasteries / Gompas)
| હેમિસ (Hemis) | સૌથી મોટો અને સૌથી પ્રખ્યાત મઠ |
| થિકસે (Thiksey) | |
| દિસ્કિત (Diskit) | નુબ્રા ખીણમાં |
| અલ્ચી (Alchi) | |
| લામાયુરુ (Lamayuru) | |
| શે (Shey) |
તહેવારો (Festivals)
| હેમિસ ઉત્સવ (Hemis Festival) | જૂન-જુલાઈ | ગુરુ પદ્મસંભવની જયંતિ |
| લોસાર (Losar) | ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી | તિબેટીય નવું વર્ષ |
| સિંધુ દર્શન ઉત્સવ | સપ્ટેમ્બર | સિંધુ નદીને સમર્પિત |
| લદ્દાખ ફેસ્ટિવલ | સપ્ટેમ્બર | લેહમાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ |
લોકનૃત્યો
- ખાટોક ચેન્મો (Khatok Chenmo)
- શોન્ડોલ (Shondol)
- યાક નૃત્ય (Yak Dance)
વેશભૂષા (Traditional Dress)
| પુરુષો | ગોન્ચા (Goncha) – પરંપરાગત ઊની ઝભ્ભો |
| સ્ત્રીઓ | પેરાક (Perak) – માથાનું ઘરેણું (ફીરોઝા અને ચાંદીથી જડિત) |
ખોરાક (Cuisine)
| સ્ક્યૂ (Skyu) | ઘઉંના લોટની વાનગી |
| થુક્પા (Thukpa) | નૂડલ સૂપ |
| મોમો (Momos) | |
| ચુટ્ગી (Chutagi) | |
| બટર ટી (Butter Tea / Gur Gur Cha) | યાકના માખણ અને ચાથી બનતું પીણું |
| ચાંગ (Chhang) | સ્થાનિક બાર્લી બિયર |
| જરદાળુ અને દરિયાઈ બકથ્રોર્ન | સ્થાનિક ઉત્પાદનો |
મહત્વપૂર્ણ સ્થળો (Important Places)
| ખારદુંગ લા (Khardung La) | વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરબલ પાસ; નુબ્રા ખીણનો પ્રવેશદ્વાર |
| પાંગોંગ ત્સો (Pangong Tso) | ભારત-ચીન સરહદે આવેલું સુંદર ખારા પાણીનું તળાવ |
| નુબ્રા ખીણ (Nubra Valley) | રેતીના ટેકરા, બેક્ટ્રીયન ઊંટ, દિસ્કિત મઠ |
| ઝાંસ્કાર ખીણ (Zanskar Valley) | સાહસિક પ્રવાસન; શિયાળામાં ‘ચાદર ટ્રેક’ |
| હેમિસ નેશનલ પાર્ક | દુર્લભ સ્નો લેપર્ડ જોવા માટે પ્રખ્યાત |
| શાંતિ સ્તૂપ (Shanti Stupa) | લેહમાં આવેલો સફેદ બૌદ્ધ સ્તૂપ |
| મુલબેખ મઠ (Mulbekh Monastery) | કારગિલમાં ૮મી સદીનું રોક-કટ મૈત્રેય બુદ્ધનું મંદિર |
| હાનલે (Hanle) | ભારતનું પ્રથમ ડાર્ક સ્કાય રિઝર્વ; ભારતીય ખગોળીય વેધશાળા (IAO) |
વન્યજીવન અને પર્યાવરણ (Wildlife & Environment)
નેશનલ પાર્ક અને અભયારણ્ય
| હેમિસ નેશનલ પાર્ક | ૪,૪૦૦ ચો.કિ.મી. – ભારતનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન; સ્નો લેપર્ડ માટે પ્રખ્યાત |
| ચાંગથાંગ કોલ્ડ ડેઝર્ટ વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરી | કિયાંગ (તિબેટીયન જંગલી ગધેડો) અને ચિરૂ (તિબેટીયન એન્ટિલોપ) માટે જાણીતું |
મુખ્ય વન્યજીવો
| સ્નો લેપર્ડ (Snow Leopard) | UT પ્રાણી |
| તિબેટીયન વુલ્ફ | |
| યુરેશિયન લિંક્સ | |
| પલ્લાસ કેટ | |
| ભરલ (Blue Sheep) | |
| આર્ગાલી (Argali) | વિશાળ જંગલી ઘેટું |
| કિયાંગ (Kiang) | તિબેટીયન જંગલી ગધેડો |
| તિબેટીયન સાઈગા |
પક્ષીઓ
- કાળો ગરુડ
- હિમાલયન ગ્રીફોન ગીધ
- ચકોર
- બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન (Black-necked Crane) – UT પક્ષી (દુર્લભ)
રાજ્ય પ્રતીકો
| UT પ્રાણી | સ્નો લેપર્ડ (Snow Leopard) |
| UT પક્ષી | બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન (Black-necked Crane) |
કાર્બન ન્યુટ્રલ લક્ષ્યાંક
- સરકારે લદ્દાખને કાર્બન ન્યુટ્રલ પ્રદેશ બનાવવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે
- વિઝન ૨૦૪૭ હેઠળ આ દિશામાં કામ થઈ રહ્યું છે
કરંટ અફેર્સ (Current Affairs)
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો દરજ્જો
- ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ના રોજ લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવામાં આવ્યો
- લદ્દાખમાં વિધાનસભા નથી; સીધો રાષ્ટ્રપતિ શાસન હેઠળ
વિકાસ યોજનાઓ
| શિંકુન લા ટનલ (Shinkun La Tunnel) | ૪.૧ કિ.મી. લાંબી ટનલ (ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩માં મંજૂરી); લદ્દાખને હિમાચલ સાથે જોડશે |
| ૧૩ ગીગાવોટ રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક | એપ્રિલ ૨૦૨૫માં મંજૂરી; પાંગ, દેબ્રિંગ, ખર્નાક વિસ્તારમાં |
| નવી મેડિકલ કોલેજ | મે ૨૦૨૫માં મંજૂરી; સ્પિતુક-ફારકા (લેહ) ખાતે |
કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૫-૨૬
- FY૨૬ માટે લદ્દાખને રૂ. ૪,૬૯૨ કરોડની કેન્દ્રીય ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવી
સરહદી તણાવ
- લદ્દાખ ચીન સાથેની વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર સંવેદનશીલ સરહદ ધરાવે છે
- ગલવાન ખીણ અને પાંગોંગ ત્સો વિસ્તારમાં તણાવ સમયાંતરે સમાચારમાં રહે છે
મહત્વપૂર્ણ ઇવેન્ટ્સ
| રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ | ૩૧ ઓક્ટોબર | સરદાર પટેલની જયંતિ અને લદ્દાખનો સ્થાપના દિવસ |
| સિંધુ દર્શન ઉત્સવ | સપ્ટેમ્બર | સિંધુ નદીને સમર્પિત તહેવાર |
પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા (Exam Pointers)
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| રાજધાનીઓ | લેહ (ઉનાળુ), કારગિલ (શિયાળુ) |
| વિસ્તાર | ૫૯,૧૪૬ ચો.કિ.મી. – સૌથી મોટો UT |
| જિલ્લાઓ | ૨ (લેહ, કારગિલ) |
| વિધાનસભા | નથી |
| લોકસભા બેઠકો | ૧ |
| મુખ્ય નદી | સિંધુ (ઇન્દુસ) |
| સૌથી ઊંચું શિખર | સોલ્ટોરો કાંગરી (૭,૭૪૨ મીટર) |
| સૌથી મોટું તળાવ | પાંગોંગ ત્સો |
| સૌથી ઊંચો પાસ | ખારદુંગ લા |
| વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર | સિયાચીન ગ્લેશિયર |
| UT પ્રાણી | સ્નો લેપર્ડ |
| UT પક્ષી | બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન |
| ભારતનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન | હેમિસ નેશનલ પાર્ક |
| ભારતનું પ્રથમ ડાર્ક સ્કાય રિઝર્વ | હાનલે |
| સૌથી ઠંડું સ્થળ | દ્રાસ (વિશ્વનું બીજું સૌથી ઠંડું સ્થળ) |
લદ્દાખ – એક નજરમાં (Quick Revision)
| ઉનાળુ રાજધાની | લેહ |
| શિયાળુ રાજધાની | કારગિલ |
| UT સ્થાપના | ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ |
| વિસ્તાર | ૫૯,૧૪૬ ચો.કિ.મી. |
| જિલ્લાઓ | ૨ (લેહ, કારગિલ) |
| મુખ્ય નદી | સિંધુ |
| સૌથી ઊંચું શિખર | સોલ્ટોરો કાંગરી |
| સૌથી મોટું તળાવ | પાંગોંગ ત્સો |
| સૌથી ઊંચો પાસ | ખારદુંગ લા |
| UT પ્રાણી | સ્નો લેપર્ડ |
| UT પક્ષી | બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન |
| સૌથી મોટું NP | હેમિસ નેશનલ પાર્ક |
| પ્રખ્યાત ભોજન | મોમો, થુક્પા, બટર ટી, ચાંગ |
FAQ Section
લદ્દાખ ક્યારે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું?
૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ માં કલમ ૩૭૦ નિરસન બાદ તે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું.
લદ્દાખની ઉનાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
લેહ (Leh) ઉનાળુ રાજધાની છે.
લદ્દાખની શિયાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
કારગિલ (Kargil) શિયાળુ રાજધાની છે.
લદ્દાખમાં કેટલા જિલ્લાઓ છે?
૦૨ જિલ્લાઓ – લેહ અને કારગિલ.
લદ્દાખનું સૌથી મોટું તળાવ કયું છે?
પાંગોંગ ત્સો (Pangong Tso).
લદ્દાખનું UT પ્રાણી શું છે?
સ્નો લેપર્ડ (Snow Leopard).
લદ્દાખનું UT પક્ષી શું છે?
બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન (Black-necked Crane).
ભારતનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન કયું છે?
હેમિસ નેશનલ પાર્ક (લદ્દાખમાં).
વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર કયું છે?
સિયાચીન ગ્લેશિયર (Siachen Glacier).
આ વિષય કઈ પરીક્ષાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
UPSC, GPSC, SSC, અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
MCQs: સ્વ-મૂલ્યાંકન (Self-Assessment)
1. લદ્દાખ ક્યારે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું?
- (A) ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
- (B) ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯
- (C) ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૦
- (D) ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯
2. લદ્દાખની ઉનાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
- (A) કારગિલ
- (B) લેહ
- (C) દ્રાસ
- (D) હાનલે
3. લદ્દાખની શિયાળુ રાજધાની કયું શહેર છે?
- (A) લેહ
- (B) કારગિલ
- (C) દ્રાસ
- (D) સિયાચીન
4. લદ્દાખનું UT પ્રાણી શું છે?
- (A) હિમાલયન રીંછ
- (B) કાશ્મીરી હંગલ
- (C) સ્નો લેપર્ડ
- (D) તિબેટીયન વુલ્ફ
5. લદ્દાખનું UT પક્ષી શું છે?
- (A) મોર
- (B) હિમાલયન મોનાલ
- (C) બ્લેક-નેક્ડ ક્રેન
- (D) કાળો તિતર
6. ભારતનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન કયું છે?
- (A) જિમ કોર્બેટ
- (B) કાંચનજંઘા
- (C) હેમિસ
- (D) રણથંભોર
7. વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરબલ પાસ કયો છે?
- (A) ચાંગ લા
- (B) ઝોજી લા
- (C) ખારદુંગ લા
- (D) ફોટુ લા
8. વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર કયું છે?
- (A) ગલવાન ખીણ
- (B) કારગિલ
- (C) સિયાચીન ગ્લેશિયર
- (D) પાંગોંગ ત્સો
9. લદ્દાખની મુખ્ય નદી કઈ છે?
- (A) ઝાંસ્કાર
- (B) શ્યોક
- (C) સિંધુ
- (D) નુબ્રા
10. લદ્દાખનું સૌથી મોટું તળાવ કયું છે?
- (A) ત્સો મોરીરી
- (B) ત્સો કાર
- (C) પાંગોંગ ત્સો
- (D) ડલ તળાવ
11. લદ્દાખમાં કેટલા જિલ્લાઓ છે?
- (A) ૧
- (B) ૨
- (C) ૩
- (D) ૪
12. ભારતનું પ્રથમ ડાર્ક સ્કાય રિઝર્વ ક્યાં સ્થિત છે?
- (A) લેહ
- (B) કારગિલ
- (C) હાનલે
- (D) દ્રાસ
13. લદ્દાખના સ્થાપના દિવસને કયા દિવસ તરીકે પણ ઉજવાય છે?
- (A) પ્રજાસત્તાક દિવસ
- (B) સ્વતંત્રતા દિવસ
- (C) રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ
- (D) ગાંધી જયંતિ
14. લદ્દાખનું સૌથી ઠંડું સ્થળ કયું છે?
- (A) લેહ
- (B) કારગિલ
- (C) દ્રાસ
- (D) સિયાચીન
15. લદ્દાખમાં કેટલી લોકસભા બેઠકો છે?
- (A) ૦
- (B) ૧
- (C) ૨
- (D) ૩
16. ‘ચાદર ટ્રેક’ કઈ ખીણ માટે પ્રખ્યાત છે?
- (A) નુબ્રા ખીણ
- (B) ઝાંસ્કાર ખીણ
- (C) લેહ ખીણ
- (D) શ્યોક ખીણ
17. લદ્દાખી બટર ટી કેવી રીતે ઓળખાય છે?
- (A) કહવા
- (B) નૂન ચા
- (C) ગુર ગુર ચા
- (D) ચાંગ
18. લદ્દાખમાં કેટલી વસ્તી આદિવાસી છે?
- (A) ૭૫%
- (B) ૮૫%
- (C) ૯૭%
- (D) ૯૯%
19. નુબ્રા ખીણ કઈ પ્રજાતિના ઊંટ માટે પ્રખ્યાત છે?
- (A) ડ્રોમેડરી
- (B) બેક્ટ્રીયન
- (C) અરબી
- (D) ભારતીય
20. લદ્દાખનો વિસ્તાર કેટલો છે?
- (A) ૪૦,૦૦૦ ચો.કિ.મી.
- (B) ૫૦,૦૦૦ ચો.કિ.મી.
- (C) ૫૯,૧૪૬ ચો.કિ.મી.
- (D) ૬૫,૦૦૦ ચો.કિ.મી.