મિઝોરમ સંપૂર્ણ માહિતી: ડુંગરવાસીઓની ભૂમિ અને પૂર્વોત્તરનું રત્ન

મિઝોરમ, ભારતના પૂર્વોત્તર ભાગમાં આવેલું એક રમણીય અને સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ રાજ્ય છે. સ્થાનિક ભાષામાં ‘મિઝો’ એટલે ‘ડુંગરવાસીઓ’ અને ‘રમ’ એટલે ‘પ્રદેશ/ભૂમિ’ – એટલે કે “ડુંગરવાસીઓની ભૂમિ”. આખું રાજ્ય પહાડોથી ઘેરાયેલું હોવાથી આ નામ પડ્યું છે. આ લેખમાં આપણે મિઝોરમ રાજ્ય વિશે સંપૂર્ણ માહિતી મેળવીશું, જે વિદ્યાર્થીઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરનારાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી થશે.

1. મૂળભૂત માહિતી (Basic Profile)

રાજ્ય નામ	મિઝોરમ (Mizoram)
નામનો અર્થ	‘મિઝો’ (ડુંગરવાસીઓ) + ‘રમ’ (ભૂમિ) = “ડુંગરવાસીઓની ભૂમિ”
રાજધાની (Capital)	ઐઝવાલ (Aizawl)
ઉપનામો	“ડુંગરવાસીઓની ભૂમિ” (Land of the Highlanders), “ભારતનું જિંજર કેપિટલ” (Ginger Capital of India)
સ્થાપના વર્ષ	૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૭ (પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો)
ઇતિહાસ	અગાઉ આસામના લુશાઈ હિલ્સ જિલ્લા તરીકે ઓળખાતું. ૧૯૭૨માં કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું અને ૧૯૮૬ના શાંતિ કરાર બાદ ૧૯૮૭માં રાજ્ય બન્યું
વિસ્તાર (Area)	૨૧,૦૮૧ ચોરસ કિ.મી. (લગભગ ૮,૧૩૯ ચો. માઇલ)
વિસ્તાર રેન્ક	ભારતનું ૫મું સૌથી નાનું રાજ્ય
વસ્તી (૨૦૧૧)	૧૦,૯૧,૦૧૪ (આશરે ૧૦.૯૧ લાખ)
સત્તાવાર ભાષા	મિઝો અને અંગ્રેજી
જિલ્લાઓની સંખ્યા	૧૧ (ઐઝવાલ, લુંગલેઈ, સૈહા, ચમ્ફાઈ, કોલાસિબ, સેરછિપ, મામિત, વગેરે)
સાક્ષરતા દર	૯૮.૨% (૨૦૨૫ અંદાજ) – ભારતમાં પ્રથમ ક્રમે

2. રાજકીય અને શાસકીય માહિતી (Political & Administrative)

રાજ્યપાલ	જનરલ (ડૉ.) વિજય કુમાર સિંહ (સેવાનિવૃત્ત)
મુખ્યમંત્રી	લાલદુહોમા (ઝોરમ પીપલ્સ મૂવમેન્ટ – ZPM)
લોકસભા સીટ	૧ (મિઝોરમ લોકસભા બેઠક)
રાજ્યસભા સીટ	૧
વિધાનસભા સીટ	૪૦ (એકગૃહી)
હાઈકોર્ટ	ગુવાહાટી હાઈકોર્ટની ઐઝવાલ ખાતે બેંચ (મિઝોરમની પોતાની અલગ હાઈકોર્ટ નથી)

3. ભૂગોળ (Geography)

સ્થાન (Location)

મિઝોરમ ભારતના પૂર્વોત્તર ભાગમાં આવેલું ડુંગરાળ રાજ્ય છે. તે ચારે બાજુ જમીનથી ઘેરાયેલું (landlocked) છે.

પડોશી રાજ્યો / દેશ

• ઉત્તર: આસામ અને મણિપુર
• પશ્ચિમ: ત્રિપુરા અને બાંગ્લાદેશ
• પૂર્વ અને દક્ષિણ: મ્યાનમાર (બર્મા)

સરહદી લંબાઈ

• મ્યાનમાર સાથે: ૪૦૪ કિ.મી.
• બાંગ્લાદેશ સાથે: ૩૧૮ કિ.મી.
• આસામ સાથે: ૧૨૩ કિ.મી.
• મણિપુર સાથે: ૯૫ કિ.મી.
• ત્રિપુરા સાથે: ૬૬ કિ.મી.

ભૌગોલિક રચના

રાજ્યમાં ઉત્તર-દક્ષિણ દિશામાં લંબાયેલી ૨૧ જેટલી સમાંતર ડુંગરાળ હારમાળાઓ અને તેમની વચ્ચે આવેલી લાંબી ખીણો આવેલી છે. ભૂસ્તરીય રીતે, મિઝો ટેકરીઓ રખાઇન (અરાકાન) પર્વતમાળાનો ભાગ છે.

મુખ્ય પર્વતો / શિખરો

ફાન્ગપુઈ (Phawngpui Tlang)	૨,૨૧૦ મીટર	‘બ્લૂ માઉન્ટેન’ – રાજ્યનું સૌથી ઊંચું શિખર
લેંગટેંગ (Lengteng)	૨,૧૪૧ મીટર	પૂર્વી મિઝોરમમાં મહત્વપૂર્ણ શિખર
માવમા (Mawma)	૨,૦૫૦ મીટર	મધ્ય મિઝોરમમાં
હ્મુઈફાંગ (Hmuifang)	૧,૬૧૯ મીટર	લુંગલેઈ નજીક
રેઈક (Reiek)	૧,૪૬૫ મીટર	મામિત જિલ્લામાં, ઐઝવાલ અને બાંગ્લાદેશના મેદાનોનું દૃશ્ય

મુખ્ય નદીઓ

ત્લાંગ (Tlawng)	રાજ્યની સૌથી લાંબી નદી; ઐઝવાલમાંથી પસાર થાય છે અને આસામમાં બરાક નદીને મળે છે
ચિમ્તુઈપુઈ (Chimtuipui) / કલાદાન (Kaladan)	મ્યાનમારમાં ઉદ્ગમ પામી દક્ષિણ મિઝોરમમાં વહે છે; લંબાઈ ૧૫૯ કિ.મી.
તુઈરિયાલ (Tuirial)	તુઈરિયાલ ડેમ અહીં આવેલો છે
તિયાઉ (Tiau)	ભારત-મ્યાનમાર વચ્ચેની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદી નદી
ખાવથ્લાંગતુઈપુઈ (Khawthlangtuipui)	કર્ણફૂલી (Karnaphuli) નદી તરીકે પણ ઓળખાય છે

સરોવરો

પાલક તળાવ (Palak Lake)	રાજ્યનું સૌથી મોટું તળાવ (૩૦ હેક્ટર); ભૂકંપ અથવા પૂરથી બન્યું હોવાની માન્યતા
તામ તળાવ (Tam Lake)	ઐઝવાલથી ૮૫ કિ.મી. દૂર આવેલું પ્રવાસન સ્થળ; “સરસવના છોડનું તળાવ” તરીકે ઓળખાય છે
રિહ તળાવ (Rih Lake)	મ્યાનમાર સરહદ પર આવેલું; મિઝો લોકો માટે અત્યંત પવિત્ર – માન્યતા છે કે મૃત્યુ પછી આત્મા ‘પિયાલરાલ’ (સ્વર્ગ)માં જતા પહેલા અહીંથી પસાર થાય છે

જળપાતો

વાનટાવાંગ ધોધ (Vantawng Falls)	૨૨૮.૬ મીટર	રાજ્યનો સૌથી ઊંચો અને સૌથી પ્રખ્યાત ધોધ
તુઈરિહિયાઉ ધોધ (Tuirihiau Falls)	–	અનોખો ધોધ; માણસ તેની પાછળથી પણ જોઈ શકે છે

જળવાયુ (Climate)

મિઝોરમની આબોહવા સમશીતોષ્ણ અને ઉપઉષ્ણકટિબંધીય પ્રકારની છે:

• શિયાળો (નવેમ્બર-ફેબ્રુઆરી): ૧૧°C થી ૨૧°C
• ઉનાળો (માર્ચ-મે): ૨૦°C થી ૩૦°C
• વરસાદ: વાર્ષિક સરેરાશ ૨૫૦ સે.મી. (લગભગ ૧૦૦ ઇંચ), જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દક્ષિણ-પશ્ચિમ મોનસૂનથી પડે છે

કુદરતી સંસાધનો

• વન વિસ્તાર: રાજ્યના લગભગ ૮૫% ભૂમિવિસ્તાર જંગલોથી આચ્છાદિત છે
• ખનિજો: આર્થિક રીતે નોંધપાત્ર ખનિજ ભંડાર નથી
• વાંસ: રાજ્યના લગભગ ૫૧% જમીન પર વાંસ ફેલાયેલો છે
• ભૂકંપ ઝોન: ભારતના સૌથી ઊંચા ધરતીકંપ ઝોન (Zone V)માં આવે છે

4. અર્થવ્યવસ્થા (Economy)

આર્થિક સૂચકાંકો

GSDP (૨૦૨૪-૨૫)	₹૩૬,૦૩૦.૬૬ કરોડ (આશરે ₹૩૬,૦૩૧ કરોડ)
માથાદીઠ આવક (૨૦૨૪-૨૫)	₹૨,૫૧,૫૯૩
આર્થિક વૃદ્ધિ દર (અંદાજ)	૧૩.૧% (૨૦૨૫-૨૬)
ક્ષેત્રીય GSVA ફાળો (૨૦૨૪-૨૫)	પ્રાથમિક: ૧૬.૭૨% / દ્વિતીય: ૩૨.૯૧% / તૃતીય: ૫૦.૩૭%

કૃષિ (Agriculture)

મિઝોરમની અર્થવ્યવસ્થા મુખ્યત્વે કૃષિ પર આધારિત છે, જેમાં ૫૦%થી વધુ વસ્તી કૃષિ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે.

મુખ્ય પાકો:

• ખાદ્યાન્ન: ડાંગર, મકાઈ
• મસાલા: આદું (અંદાજે ૬૦,૦૦૦ ટન), હળદર (અંદાજે ૩૦,૦૦૦ ટન) – ૨૦૨૪-૨૫માં
• GI ટેગ ધરાવતું ઉત્પાદન: મિઝો બર્ડ આઈ ચીલી (Mizo Bird’s Eye Chilli) – ૨૦૨૦-૨૧માં ૧૦,૯૧૮ ટન ઉત્પાદન
• ફળો: પેશન ફ્રૂટ (ભારતનો ત્રીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક)

ખેતી પદ્ધતિ:

• ઝૂમ ખેતી (Jhum Cultivation): સ્થળાંતરિત ખેતીની પરંપરાગત પદ્ધતિ, જેમાં જંગલ સાફ કરીને ખેતી કરવામાં આવે છે
• છત ખેતી (Terrace Cultivation): પર્વતોની બાજુઓ પર સીડી રૂપે ખેતી

ઉદ્યોગો (Industries)

મિઝોરમમાં મોટા પાયાના ઉદ્યોગો નથી, પરંતુ નાના પાયાના ઉદ્યોગો વિકસિત છે:

• હસ્તકલા અને હાથવણાટ: વાંસ અને રતાનના ઉત્પાદનો, પરંપરાગત પુઆન (Puan) શાલ
• રેશમ ઉત્પાદન (Sericulture)
• ખાદ્ય પ્રક્રિયા: આદું, હળદર, મરચાં, પેશન ફ્રૂટની પ્રક્રિયા
• જળવિદ્યુત: તુઈરિયાલ ડેમ અને સેરલુઈ ડેમ જેવા નાના પ્રોજેક્ટ

નિકાસ (Exports)

• ૨૦૨૪-૨૫ (ફેબ્રુઆરી સુધી)માં કુલ નિકાસ: US$ ૦.૨૨ મિલિયન
• માર્ચ ૨૦૨૩માં પ્રથમ વખત મિઝો ચીલીની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સત્તાવાર નિકાસ (૭.૫ મેટ્રિક ટન)

5. સંસ્કૃતિ અને પરંપરા (Culture)

મુખ્ય સમુદાય

મિઝોરમના રહેવાસીઓ લગભગ સંપૂર્ણપણે અનુસૂચિત જનજાતિઓનો સમાવેશ કરે છે. મિઝો એ સ્થાનિક શબ્દ છે જેનો અર્થ “ડુંગરવાસીઓ” થાય છે. મુખ્ય ઉપજાતિઓમાં લુશાઈ, પાઈતે, રાલ્તે, હ્માર, મારા, ચક્મા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

ધર્મ (Religion)

• ખ્રિસ્તી ધર્મ: લગભગ ૮૫% વસ્તી (મુખ્યત્વે પ્રેસ્બિટેરિયન અને બાપ્ટિસ્ટ) – ૧૯મી સદીના અંતમાં મિશનરીઓના આગમન બાદ ધર્માંતરણ થયું
• બૌદ્ધ ધર્મ: ચક્મા સમુદાયમાં
• હિંદુ અને મુસ્લિમ: નાની વસ્તી

તહેવારો (Festivals)

ચાપચાર કુટ (Chapchar Kut)	માર્ચ	સૌથી મહત્વપૂર્ણ વસંત તહેવાર. ઝૂમ ખેતી માટે જંગલ સાફ કર્યા બાદ, બળતણ પહેલાં ઉજવાય છે. ચેરાવ (બાંસ) નૃત્ય, ખુઆલ્લામ, ચ્હેઇહ્લામ જેવા નૃત્યો થાય છે
પાવલ કુટ (Pawl Kut)	ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી	લણણીનો તહેવાર
મીમ કુટ (Mim Kut)	ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર	પ્રથમ લણણી બાદ આભાર માનવા અને મૃતક પૂર્વજોનું સન્માન કરવા માટે

લોકનૃત્યો

ચેરાવ (Cheraw) – બાંસ નૃત્ય	સૌથી પ્રખ્યાત નૃત્ય. છ પુરુષો વાંસના સળિયા જમીન પર ઠોકે છે જ્યારે છ સ્ત્રીઓ તે વાંસની વચ્ચે લયબદ્ધ રીતે પગ મૂકીને નૃત્ય કરે છે
ખુઆલ્લામ (Khuallam)	“મહેમાનોનું નૃત્ય”. ઢોલ અને ગોંગની તાલ પર પરંપરાગત પુઆન્ડમ (શાલ) પહેરીને કરવામાં આવે છે
ચ્હેઇહ્લામ (Chheihlam)	ચુલા આસપાસ બેસીને ગીતો ગાવા અને નૃત્ય કરવાની હળવી શૈલી
સારલામકાઈ (Sarlamkai)	યુદ્ધ વિજયની ઉજવણીનું યોદ્ધા નૃત્ય

વેશભૂષા

• સ્ત્રીઓ: પુઆન (Puan) – રંગબેરંગી, ભરતકામવાળી પરંપરાગત શાલ અથવા સાડી જેવો પોશાક
• પુરુષો: પરંપરાગત શાલ અને ધોતી

ખોરાક (Cuisine)

• બાઈ (Bai): શાકભાજી અને ડુક્કરના માંસનો સૂપ
• સાવસિયાઉ (Sawhchiar): ચોખા અને માંસનું મિશ્રણ
• અરોમ્બા (Iromba): બાફેલા શાકભાજી અને ઙારી (ગાંજેલી સૂકી માછલી)નું મિશ્રણ
• ભાત મુખ્ય ખોરાક છે

ભાષાઓ

મિઝો ભાષા (તિબેટો-બર્મીઝ ભાષા પરિવાર) મુખ્ય ભાષા છે. તેની પોતાની લિપિ ન હોવાથી રોમન લિપિનો ઉપયોગ થાય છે.

6. મહત્વપૂર્ણ સ્થળો (Important Places)

પ્રાકૃતિક સ્થળો

ફાન્ગપુઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન	‘બ્લૂ માઉન્ટેન’ તરીકે ઓળખાય છે; રાજ્યનું સૌથી ઊંચું શિખર અહીં આવેલું છે
મુર્લેન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન	૨૦૦ ચો.કિ.મી. વિસ્તાર; ઘનઘોર જંગલને કારણે “જ્યાં સૂર્ય ક્યારેય ઊગતો નથી” તરીકે ઓળખાય છે
ડેમ્પા ટાઈગર રિઝર્વ	૫૦૦ ચો.કિ.મી. વિસ્તાર; પશ્ચિમ મિઝોરમમાં આવેલું; વાઘ, એશિયાટિક કાળા રીંછ, હૂલોક ગિબ્બન માટે પ્રખ્યાત
વાનટાવાંગ ધોધ	૨૨૮.૬ મીટર ઊંચાઈ; સેરછિપ જિલ્લામાં
પાલક તળાવ	સૈહા જિલ્લામાં; રાજ્યનું સૌથી મોટું તળાવ
તામ તળાવ	ઐઝવાલથી ૮૫ કિ.મી. દૂર; લોકપ્રિય પ્રવાસન સ્થળ

સાંસ્કૃતિક/ધાર્મિક સ્થળો

રિહ તળાવ (Rih Lake)	મ્યાનમાર સરહદ પર આવેલું; મિઝો લોકો માટે અત્યંત પવિત્ર – મૃત્યુ બાદ આત્માના પ્રવાસનું સ્થળ માનવામાં આવે છે
લેંગપુઈ એરપોર્ટ	ઐઝવાલ શહેરને જોડતું હવાઈ મથક
રેઈક પર્વત	પ્રવાસીઓ માટે લોકપ્રિય સ્થળ; ઐઝવાલ અને બાંગ્લાદેશના મેદાનોનું મનોહર દૃશ્ય

7. વન્યજીવન અને પર્યાવરણ (Wildlife & Environment)

રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો

ફાન્ગપુઈ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન	૫૦ ચો.કિ.મી.	–	ઉચ્ચ પર્વતીય જૈવવિવિધતા
મુર્લેન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન	૨૦૦ ચો.કિ.મી.	૧૯૯૧	ઇન્ડો-બર્મા હોટસ્પોટ; ઘનઘોર સદાહરિત જંગલ

વન્યજીવન અભયારણ્યો

• ડેમ્પા ટાઈગર રિઝર્વ: ૫૦૦ ચો.કિ.મી.
• ખાવંગલુંગ વન્યજીવન અભયારણ્ય (Khawnglung Wildlife Sanctuary)
• ન્ગેંગપુઈ વન્યજીવન અભયારણ્ય (Ngengpui Wildlife Sanctuary)
• તાવી વન્યજીવન અભયારણ્ય (Tawi Wildlife Sanctuary): ૩૫.૭૫ ચો.કિ.મી.; ૧૯૭૮માં સ્થાપિત

મુખ્ય વન્યજીવો

• સસ્તન: હાથી, વાઘ, દીપડો, એશિયાટિક કાળું રીંછ, સાબર (સાંબર), ભેખર (barking deer), સેરો (serow), હૂલોક ગિબ્બન
• પક્ષીઓ: ચિલોત્રો (hornbill), કાલીજ ફીઝન્ટ, હિલ મેના, પેરેગ્રીન ફાલ્કન

રાજ્ય પ્રતીકો

રાજ્ય પ્રાણી	હૂલોક ગિબ્બન / સેરો (ચોક્કસ માહિતી ચકાસણી જરૂરી)
રાજ્ય પક્ષી	ચિલોત્રો (Hornbill) / મિસિસ હ્યુમનો ફીઝન્ટ
રાજ્ય ફૂલ	સેનાપરી (ઓર્કિડ પ્રજાતિ)
રાજ્ય વૃક્ષ	ઇન્ડિયન રુઝવુડ

8. કરંટ અફેર્સ (Current Affairs)

મિઝોરમ શાંતિ કરાર (Mizoram Peace Accord)

• તારીખ: ૩૦ જૂન ૧૯૮૬
• મહત્વ: મિઝો નેશનલ ફ્રન્ટ (MNF) અને ભારત સરકાર વચ્ચે થયેલા આ ઐતિહાસિક કરાર બાદ ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૭ના રોજ મિઝોરમને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો મળ્યો

આસામ-મિઝોરમ સરહદ વિવાદ

• સરહદ લંબાઈ: ૧૬૪.૬ કિ.મી.
• મૂળ કારણ: મિઝોરમ ૧૮૭૫ના ‘ઈનર લાઈન’ નોટિફિકેશનને સરહદ માને છે, જ્યારે આસામ ૧૯૩૩ના નોટિફિકેશન અને ૧૯૭૧ના પુનર્ગઠન અધિનિયમ હેઠળ નિર્ધારિત સરહદને માને છે
• હિંસક અથડામણો: ૧૯૯૪, ૨૦૦૬, ૨૦૧૮, ૨૦૨૦, ૨૦૨૧માં થઈ હતી

બૈરાબી-સૈરાંગ રેલ્વે લાઇન

• લંબાઈ: ૫૧.૩૮ કિ.મી.
• ઉદ્ઘાટન: ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા)
• મહત્વ: મિઝોરમ માટે રેલ્વે કનેક્ટિવિટીનો આ પ્રથમ તબક્કો છે. આ પ્રોજેક્ટ આગળ વધીને કલાદાન મલ્ટિ-મોડલ ટ્રાન્ઝિટ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ (KMMTTP) સાથે જોડાશે

મિઝો ચીલીની પ્રથમ નિકાસ

• માર્ચ ૨૦૨૩માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ૭.૫ મેટ્રિક ટનની પ્રથમ સત્તાવાર નિકાસ

GST દરમાં ઘટાડો (ઓક્ટોબર ૨૦૨૫)

• પ્રોસેસ્ડ મિઝો ચીલી, આદું, હળદર: ૧૮% થી ૫%
• પ્રોસેસ્ડ ફ્રૂટ ઉત્પાદનો (પેશન ફ્રૂટ જ્યુસ સહિત): ૫%
• વાંસ અને રતાનના ઉત્પાદનો: ૫%
• હોટેલ રૂમ (₹૭,૫૦૦/રાત સુધી): ૫%

સાક્ષરતામાં ઐતિહાસિક સિદ્ધિ

• ૨૦૨૫માં મિઝોરમે ૯૮.૨% સાક્ષરતા દર હાંસલ કર્યો, જે ભારતમાં પ્રથમ ક્રમે છે

9. વિશેષ ઓળખ (Unique Identity)

“Land of …”	“Land of the Highlanders” (ડુંગરવાસીઓની ભૂમિ)
જિંજર કેપિટલ ઓફ ઈન્ડિયા	ભારતના આદુ ઉત્પાદનમાં અગ્રણી રાજ્ય
GI ટેગ ધરાવતું ઉત્પાદન	મિઝો બર્ડ આઈ ચીલી (Mizo Bird’s Eye Chilli)
સાક્ષરતા	ભારતનું સૌથી વધુ સાક્ષરતા દર ધરાવતું રાજ્ય
ખ્રિસ્તી બહુમતી	ભારતના ત્રણ ખ્રિસ્તી બહુમતી ધરાવતા રાજ્યોમાંનું એક (નાગાલેન્ડ, મેઘાલય સાથે)
પ્રથમ સંપૂર્ણ સાક્ષર રાજ્ય	સત્તાવાર રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત

10. મહત્વપૂર્ણ તથ્યો (Important Facts / One-Liners)

સૌથી ઊંચું શિખર	ફાન્ગપુઈ (Phawngpui) – ૨,૨૧૦ મીટર
સૌથી લાંબી નદી	ત્લાંગ (Tlawng) / ચિમ્તુઈપુઈ (Chimtuipui – ૧૫૯ કિ.મી.)
સૌથી મોટું તળાવ	પાલક તળાવ (Palak Lake) – ૩૦ હેક્ટર
સૌથી ઊંચો ધોધ	વાનટાવાંગ ધોધ (Vantawng Falls) – ૨૨૮.૬ મીટર
સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો	ઐઝવાલ (Aizawl)
સૌથી મોટો જિલ્લો (વિસ્તાર)	લુંગલેઈ (Lunglei)
રાજ્ય દિવસ	૨૦ ફેબ્રુઆરી (સ્થાપના દિવસ)
મુખ્ય તહેવાર	ચાપચાર કુટ (Chapchar Kut) – માર્ચમાં
પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓ	લાલડેંગા (Laldenga) – MNFના સ્થાપક અને પ્રથમ મુખ્યમંત્રી; જોરામથાંગા (Zoramthanga) – પૂર્વ મુખ્યમંત્રી; લાલદુહોમા – વર્તમાન મુખ્યમંત્રી
જાણીતી વાનગી	બાઈ (Bai), સાવસિયાઉ (Sawhchiar), ચેરાવ (Cheraw) નૃત્ય
વન વિસ્તાર	રાજ્યના લગભગ ૮૫% ભાગ જંગલથી આચ્છાદિત
ભૂકંપ ઝોન	ઝોન V (સૌથી ઊંચો જોખમ ઝોન)

મિઝોરમ, તેના અનોખા સાંસ્કૃતિક વારસા, ઉચ્ચ સાક્ષરતા દર, કુદરતી સૌંદર્ય અને શાંતિપ્રિય સમાજ સાથે ભારતનું એક અમૂલ્ય રત્ન છે. ચેરાવ નૃત્ય, ચાપચાર કુટ તહેવાર, અને વાંસના હસ્તકલા ઉદ્યોગ તેની સાંસ્કૃતિક સમૃદ્ધિની ઓળખ છે. ૧૯૮૬ના શાંતિ કરાર બાદ રાજ્યએ અભૂતપૂર્વ વિકાસ હાંસલ કર્યો છે અને આજે તે ભારતનું સૌથી વધુ સાક્ષર રાજ્ય છે. “જિંજર કેપિટલ ઓફ ઈન્ડિયા” તરીકે ઓળખાતું આ રાજ્ય પૂર્વોત્તરના અન્ય રાજ્યો માટે પણ વિકાસનું મોડેલ છે. વિદ્યાર્થીઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના તૈયારી કરનારાઓ માટે, મિઝોરમનો આ સંપૂર્ણ અભ્યાસ એક મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભ સામગ્રી છે.