નવી દિલ્હી/ગાંધીનગર: ‘હાઉસિંગ ફોર ઓલ’ના સંકલ્પને સાકાર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PM Awas Yojana) દેશના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે વરદાન સાબિત થઈ રહી છે. આ યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓને પક્કા મકાન બાંધવા માટે સરકાર તરફથી નાણાકીય સહાય આપવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના શું છે?
પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PMAY) એ કેન્દ્ર સરકારની એક મહત્વાકાંક્ષી યોજના છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય 2022 સુધીમાં દેશના દરેક પાત્ર પરિવારને પક્કું મકાન પૂરું પાડવાનો હતો. યોજના હેઠળ શહેરી અને ગ્રામીણ બંને વિસ્તારોના લાભાર્થીઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
યોજના બે ભાગમાં વહેંચાયેલી છે:
- PMAY-Urban (PMAY-U): શહેરી વિસ્તારોના લાભાર્થીઓ માટે
- PMAY-Gramin (PMAY-G): ગ્રામીણ વિસ્તારોના લાભાર્થીઓ માટે
| વિગત | માહિતી |
|---|---|
| યોજનાનું નામ | પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (Pradhan Mantri Awas Yojana) |
| શરૂઆત વર્ષ | જૂન 2015 (શહેરી) / નવેમ્બર 2016 (ગ્રામીણ) |
| કુલ સ્વીકૃત મકાનો (શહેરી) | 1.64 કરોડથી વધુ |
| કુલ પૂર્ણ મકાનો (શહેરી) | 98 લાખથી વધુ |
| કેન્દ્રીય સહાય | ₹2 લાખ કરોડથી વધુ |
PMAY-Urban 2.0 (શહેરી યોજના)
PM Awas Yojana Urban 2.0ની શરૂઆત 17 સપ્ટેમ્બર 2024ના રોજ કરવામાં આવી હતી. આ યોજના ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં રહેતા આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (EWS), ઓછી આવક જૂથ (LIG) અને મધ્યમ આવક જૂથ (MIG) પરિવારો માટે છે.
PMAY-Gramin (ગ્રામીણ યોજના)
પીએમ આવાસ યોજના ગ્રામીણ હેઠળ લાભાર્થીઓને ₹1.20 લાખની નાણાકીય સહાય કિસ્તોમાં આપવામાં આવે છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે 60:40ના ગુણોત્તરમાં ભંડોળ વહેંચાય છે.
ગુજરાતમાં PMAY-Gની સિદ્ધિઓ
ગુજરાત સરકારે આ યોજના હેઠળ નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે:
- કુલ ફાળવણી: 8,38,396 મકાનો
- મંજૂર મકાનો: 8,29,221
- પૂર્ણ મકાનો: 6,92,554
- કુલ ખર્ચ: ₹9,083.68 કરોડ
તાજેતરની સિદ્ધિ: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 31 માર્ચ 2026ના રોજ ગુજરાતના જુદા જુદા જિલ્લાઓમાં 38,949 નવા બાંધવામાં આવેલા ગ્રામીણ મકાનોનું લોકાર્પણ કર્યું હતું. આ મકાનો ₹651 કરોડના ખર્ચે બનાવવામાં આવ્યા છે.
પાત્રતા માપદંડ (Eligibility Criteria)
શહેરી વિસ્તાર (PMAY-Urban 2.0)
| વર્ગ | વાર્ષિક આવક મર્યાદા |
|---|---|
| EWS (આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ) | ₹3 લાખ સુધી |
| LIG (ઓછી આવક જૂથ) | ₹3 લાખથી ₹6 લાખ |
| MIG (મધ્યમ આવક જૂથ) | ₹6 લાખથી ₹9 લાખ |
અન્ય શરતો:
- અરજદાર ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ
- અરજદાર અથવા તેના પરિવારના નામે ભારતમાં ક્યાંય પક્કું મકાન ન હોવું જોઈએ
- અરજદારની ઉંમર 18 વર્ષથી વધુ હોવી જોઈએ
- પરિવારનો કોઈ સભ્ય આવકવેરો ભરતો ન હોવો જોઈએ
- પરિવારનો કોઈ સભ્ય સરકારી નોકરીમાં ન હોવો જોઈએ
ગ્રામીણ વિસ્તાર (PMAY-G)
લાભાર્થીઓની પસંદગી નીચેની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે:
- SECC 2011 (સામાજિક-આર્થિક જાતિ ગણતરી)
- Awaas+ 2018 સર્વે
- ગ્રામ સભાની મંજૂરી
- જીઓ-ટેગિંગ
જરૂરી દસ્તાવેજો
- આધાર કાર્ડ (મોબાઇલ સાથે લિંક)
- પાન કાર્ડ
- બેંક ખાતાનું પાસબુક
- આવક પ્રમાણપત્ર
- જાતિ પ્રમાણપત્ર (જો લાગુ પડે)
- સરનામાનો પુરાવો (રેશન કાર્ડ / વોટર આઈડી)
- જમીન / પ્લોટના દસ્તાવેજ
- પાસપોર્ટ સાઈઝ ફોટો
અરજી કેવી રીતે કરવી? (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રોસેસ)
શહેરી યોજના (PMAY-Urban 2.0) માટે
પગલું 1: સત્તાવાર વેબસાઈટ pmay-urban.gov.in પર જાઓ
પગલું 2: “Apply For PMAY-U 2.0” પર ક્લિક કરો
પગલું 3: પાત્રતાની શરતો વાંચીને “Continue” કરો
પગલું 4: આધાર નંબર દાખલ કરીને OTP દ્વારા ચકાસણી કરો
પગલું 5: ફોર્મમાં વ્યક્તિગત અને મકાન સંબંધિત વિગતો ભરો
પગલું 6: જરૂરી દસ્તાવેજો અપલોડ કરો
પગલું 7: ફોર્મ ચકાસીને “Submit” કરો
મહત્વપૂર્ણ: ફોર્મ સબમિટ થયા બાદ મળેલો Application Number સાચવી રાખો, તે અરજી ટ્રેક કરવા માટે જરૂરી છે.
અરજીની સ્થિતિ કેવી રીતે ચેક કરવી?
- pmay-urban.gov.in પર જાઓ
- “Apply For PMAY Urban 2.0” પર ક્લિક કરો
- “Track Application Status” પસંદ કરો
- Application Number / આધાર / મોબાઈલ નંબર દાખલ કરો
- “Continue” કરો – સ્ક્રીન પર તમારો સ્ટેટસ દેખાશે
યોજના હેઠળ મળતા લાભો
ગુજરાતમાં PMAY-G હેઠળ વધારાના લાભો
ગુજરાત સરકાર કેન્દ્રીય સહાય ઉપરાંત વધારાની સહાય પણ પૂરી પાડે છે:
| લાભ | રકમ |
|---|---|
| છત નાખવાના તબક્કે સહાય (રાજ્ય ભંડોળ) | ₹50,000 |
| 6 મહિનામાં મકાન પૂર્ણ કરવા પ્રોત્સાહન | ₹20,000 |
| બાથરૂમ બાંધકામ સહાય | ₹5,000 |
| MGNREGA હેઠળ 90 દિવસ રોજગાર | ₹25,920 |
| શૌચાલય બાંધકામ (સ્વચ્છ ભારત મિશન) | ₹12,000 |
PMAYની રાષ્ટ્રીય સિદ્ધિઓ
- 1.64 કરોડથી વધુ મકાનો મંજૂર (શહેરી)
- 98 લાખથી વધુ મકાનો પૂર્ણ (શહેરી)
- 1 કરોડથી વધુ લોકોએ લાભ મેળવ્યો
- 90 લાખ મકાનો મહિલાઓના નામે
- 74% મકાનો મહિલાઓની માલિકીના (ગ્રામીણ)
- 3.70 કરોડ મકાનોનું બાંધકામ પૂર્ણ (ગ્રામીણ – 11 વર્ષમાં)
FAQ: વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
પ્રશ્ન 1: પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના હેઠળ કોણ અરજી કરી શકે?
જવાબ: ભારતના એવા નાગરિકો કે જેમના પરિવાર પાસે પક્કું મકાન નથી અને જેમની વાર્ષિક આવક EWS માટે ₹3 લાખ, LIG માટે ₹3-6 લાખ અથવા MIG માટે ₹6-9 લાખની અંદર હોય, તેઓ અરજી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 2: PM Awas Yojana 2026 માટે અરજી કેવી રીતે કરવી?
જવાબ: તમે pmay-urban.gov.in પર જઈને ઓનલાઈન અરજી કરી શકો છો. અરજી માટે આધાર કાર્ડ, આવક પ્રમાણપત્ર અને બેંક ખાતાની વિગતો જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 3: શહેરી યોજના હેઠળ કેટલા મકાનો મંજૂર થયા છે?
જવાબ: અત્યાર સુધીમાં 1.64 કરોડથી વધુ મકાનો મંજૂર થયા છે, જેમાંથી 98 લાખથી વધુ મકાનો પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે.
પ્રશ્ન 4: ગુજરાતમાં PMAY-G હેઠળ કેટલા મકાનો બન્યા છે?
જવાબ: ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં 6,92,554 મકાનો પૂર્ણ થયા છે. તાજેતરમાં જ 31 માર્ચ 2026ના રોજ 38,949 નવા મકાનોનું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું.
પ્રશ્ન 5: શું હું મારી અરજીનો સ્ટેટસ ઓનલાઈન ચેક કરી શકું?
જવાબ: હા, તમે pmay-urban.gov.in પર જઈને “Track Application Status” વિકલ્પ પસંદ કરી અને તમારો Application Number અથવા આધાર નંબર દાખલ કરીને સ્ટેટસ ચેક કરી શકો છો.
પ્રશ્ન 6: PMAY-G હેઠળ કેટલી નાણાકીય સહાય મળે છે?
જવાબ: PMAY-G હેઠળ લાભાર્થીઓને ₹1.20 લાખની સહાય કિસ્તોમાં મળે છે. ગુજરાત સરકાર વધારાની ₹50,000ની સહાય છત નાખતી વખતે આપે છે.
નિષ્કર્ષ
પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના દેશના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે એક મોટી રાહત છે. અત્યાર સુધીમાં કરોડો પરિવારોને પક્કા મકાન મળી ચૂક્યા છે. ગુજરાતમાં પણ આ યોજના ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. જો તમે પાત્ર છો, તો તરત જ ઓનલાઈન અરજી કરો અને સરકારના ‘હાઉસિંગ ફોર ઓલ’ સપનાનો ભાગ બનો.
વધુ માહિતી માટે સત્તાવાર વેબસાઈટ pmay-urban.gov.in અથવા pmayg.nic.inની મુલાકાત લો.