પ્રસ્તાવના ભારતીય બંધારણ વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ છે. તેને વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવવા માટે તેને ભાગો (Parts), અનુચ્છેદો (Articles) અને અનુસૂચિઓ (Schedules) માં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે. મૂળ બંધારણમાં 22 ભાગો, 395 અનુચ્છેદો અને 8 અનુસૂચિઓ હતી. સમય જતાં વિવિધ સુધારાઓ દ્વારા તેમાં વધારો થતો ગયો. હાલમાં (2026 સુધીમાં) બંધારણમાં 25 ભાગો, 448+ અનુચ્છેદો અને 12 અનુસૂચિઓ છે. 1. ભારતના બંધારણના ભાગો (Parts of the Indian
1. ભારતીય બંધારણના વિદેશી સ્ત્રોતો (Foreign Sources of Indian Constitution) ભારતનું બંધારણ વિશ્વના વિવિધ દેશોના બંધારણોની શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓના સમન્વયથી બનેલું છે. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે બંધારણ સભામાં કહ્યું હતું: “ભારતીય બંધારણની ઘણી સુવિધાઓ વિદેશી બંધારણોમાંથી ઉધાર લેવામાં આવી છે, પરંતુ તેને ભારતીય પરિસ્થિતિ અનુસાર સ્વીકારવામાં આવી છે.” 1.1 ગવર્મેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1935 – સૌથી મોટો સ્ત્રોત
પ્રસ્તાવના ભારતીય બંધારણ વિશ્વના સૌથી વિસ્તૃત અને અનોખા બંધારણોમાંનું એક છે. તેની રચના એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે તે ભારતની વિવિધતા, સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને આધુનિક લોકશાહી મૂલ્યોનું સમન્વય કરે છે. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે ભારતીય બંધારણને “સમવાયતંત્રી ઢાંચો ધરાવતું એકતંત્રી બંધારણ” તરીકે વર્ણવ્યું હતું. નીચે ભારતીય બંધારણની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. 1. વિશ્વનું સૌથી
1. બંધારણ સભા (Constituent Assembly) – પ્રસ્તાવના બંધારણ સભા એ સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સર્વોચ્ચ રાજકીય સંસ્થા હતી, જેણે દેશનું બંધારણ લખવાનું અને સ્વતંત્રતા પછી સંસદ તરીકે પણ કામ કરવાનું હતું. તે ભારતીય લોકોના સામૂહિક સંકલ્પ અને આકાંક્ષાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરને બંધારણ સભાના મુખ્ય મસૌદો નીવેડશે (Drafting Committee) ના અધ્યક્ષ તરીકે ‘બંધારણના શિલ્પી’ તરીકે
01. બંધારણ એટલે શું? બંધારણ એ કોઈ પણ સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. તે એવા નિયમો, સિદ્ધાંતો અને કાયદાઓનો સમૂહ છે જે રાજ્યની રચના, તેના અંગોના સત્તા વિભાજન, કાર્યપ્રણાલી અને નાગરિકો સાથેના સંબંધોને નિર્ધારિત કરે છે. બંધારણ સરકારની શક્તિઓને મર્યાદિત કરે છે અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે. મુખ્ય વિશેષતાઓ: 02. ‘બંધારણ’ (‘Constitution’) શબ્દનો
પ્રસ્તાવના ભારતીય બંધારણનો વિકાસ એક સતત પ્રક્રિયા છે જે 1600માં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના આગમનથી શરૂ થઈને 1950માં બંધારણના અમલીકરણ સુધી ચાલુ રહી. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન પસાર કરવામાં આવેલા વિવિધ અધિનિયમોએ ધીમે ધીમે ભારતને સંસદીય પ્રણાલી, કાયદાનું પ્રભુત્વ અને સ્વાયત્ત શાસન તરફ દોરી ગયા. આ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો આજના બંધારણના પાયાના પથ્થરો છે. 1. કંપની શાસન દરમિયાન
1. સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) : પરિચય અને અર્થ સમાન નાગરિક સંહિતા (Uniform Civil Code – UCC) એટલે દેશના તમામ નાગરિકો માટે, તેમના ધર્મ, જાતિ કે સમુદાયને ધ્યાનમાં લીધા વિના, વ્યક્તિગત બાબતો (Personal Laws) માટે એક સમાન કાયદો હોય. હાલમાં ભારતમાં: UCC આ તમામને બદલીને એક સમાન કાયદો લાગુ કરવાની વકાલત કરે છે. તે ફક્ત
પરિચય: ભારતીય લોકતંત્રનો આત્મા ભારતીય બંધારણ માત્ર કાયદાઓનો સંગ્રહ નથી, પરંતુ ભારતીય ગણરાજ્યના શાસનનો સર્વોચ્ચ આધાર છે. તે દેશની આર્થિક, સામાજિક, અને રાજકીય વ્યવસ્થાના મૂળમાં સ્થિત છે. 2 વર્ષ 11 મહિના અને 18 દિવસ ની ની મેહનત બાદ, બંધારણ સભાએ ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯ ના રોજ ભારતના બંધારણને સ્વીકાર્યું હતું અને તેને ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ ના