પ્રસ્તાવના ભારતીય બંધારણ વિશ્વનું સૌથી લાંબું લેખિત બંધારણ છે. તેને વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવવા માટે તેને ભાગો (Parts), અનુચ્છેદો (Articles) અને અનુસૂચિઓ (Schedules) માં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે. મૂળ બંધારણમાં 22 ભાગો, 395 અનુચ્છેદો અને 8 અનુસૂચિઓ હતી. સમય જતાં વિવિધ સુધારાઓ દ્વારા તેમાં વધારો થતો ગયો. હાલમાં (2026 સુધીમાં) બંધારણમાં 25 ભાગો, 448+ અનુચ્છેદો અને 12 અનુસૂચિઓ છે. 1. ભારતના બંધારણના ભાગો (Parts of the Indian
1. ભારતીય બંધારણના વિદેશી સ્ત્રોતો (Foreign Sources of Indian Constitution) ભારતનું બંધારણ વિશ્વના વિવિધ દેશોના બંધારણોની શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓના સમન્વયથી બનેલું છે. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે બંધારણ સભામાં કહ્યું હતું: “ભારતીય બંધારણની ઘણી સુવિધાઓ વિદેશી બંધારણોમાંથી ઉધાર લેવામાં આવી છે, પરંતુ તેને ભારતીય પરિસ્થિતિ અનુસાર સ્વીકારવામાં આવી છે.” 1.1 ગવર્મેન્ટ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1935 – સૌથી મોટો સ્ત્રોત
પ્રસ્તાવના ભારતીય બંધારણ વિશ્વના સૌથી વિસ્તૃત અને અનોખા બંધારણોમાંનું એક છે. તેની રચના એવી રીતે કરવામાં આવી છે કે તે ભારતની વિવિધતા, સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને આધુનિક લોકશાહી મૂલ્યોનું સમન્વય કરે છે. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે ભારતીય બંધારણને “સમવાયતંત્રી ઢાંચો ધરાવતું એકતંત્રી બંધારણ” તરીકે વર્ણવ્યું હતું. નીચે ભારતીય બંધારણની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. 1. વિશ્વનું સૌથી
1. બંધારણ સભા (Constituent Assembly) – પ્રસ્તાવના બંધારણ સભા એ સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સર્વોચ્ચ રાજકીય સંસ્થા હતી, જેણે દેશનું બંધારણ લખવાનું અને સ્વતંત્રતા પછી સંસદ તરીકે પણ કામ કરવાનું હતું. તે ભારતીય લોકોના સામૂહિક સંકલ્પ અને આકાંક્ષાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી. ડૉ. બી.આર. આંબેડકરને બંધારણ સભાના મુખ્ય મસૌદો નીવેડશે (Drafting Committee) ના અધ્યક્ષ તરીકે ‘બંધારણના શિલ્પી’ તરીકે
01. બંધારણ એટલે શું? બંધારણ એ કોઈ પણ સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રનો સર્વોચ્ચ કાયદો છે. તે એવા નિયમો, સિદ્ધાંતો અને કાયદાઓનો સમૂહ છે જે રાજ્યની રચના, તેના અંગોના સત્તા વિભાજન, કાર્યપ્રણાલી અને નાગરિકો સાથેના સંબંધોને નિર્ધારિત કરે છે. બંધારણ સરકારની શક્તિઓને મર્યાદિત કરે છે અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે. મુખ્ય વિશેષતાઓ: 02. ‘બંધારણ’ (‘Constitution’) શબ્દનો
નવી દિલ્હી/ગાંધીનગર: ‘હાઉસિંગ ફોર ઓલ’ના સંકલ્પને સાકાર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PM Awas Yojana) દેશના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે વરદાન સાબિત થઈ રહી છે. આ યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓને પક્કા મકાન બાંધવા માટે સરકાર તરફથી નાણાકીય સહાય આપવામાં આવે છે. પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના શું છે? પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (PMAY) એ કેન્દ્ર
લદ્દાખ, ભારતના સૌથી ઉત્તર ભાગમાં આવેલો એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેની અપ્રતિમ કુદરતી સુંદરતા, ઊંચા પર્વતીય ઘાટ અને સમૃદ્ધ તિબેટીય સંસ્કૃતિ માટે જાણીતો છે. ‘ઉંચા ઘાટની ભૂમિ’ (Land of High Passes) તરીકે ઓળખાતો આ પ્રદેશ વિશ્વનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધક્ષેત્ર (સિયાચીન ગ્લેશિયર) ધરાવે છે અને ‘લિટલ તિબેટ’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે. ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ના રોજ
પુડુચેરી, ભારતના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો એક અનોખો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે, જે તેના સમૃદ્ધ ફ્રેંચ વારસા, શાંત દરિયાકિનારા અને આધ્યાત્મિક વાતાવરણ માટે જાણીતો છે. તમિલ ભાષાના ‘પુટુ’ (નવું) અને ‘ચેરી’ (ગામ) શબ્દોથી બનેલું આ નામ “નવું ગામ” દર્શાવે છે. ભૂતપૂર્વ નામ ‘પોંડિચેરી’ (Pondicherry) એ ‘પાંડિચેરી’ (પાંડિઓનું ગામ) નું ફ્રેંચ રૂપ છે. આ પ્રદેશો ફ્રેંચ ભારત (French
નવી દિલ્હી/ગાંધીનગર: શું તમે સુથાર, લુહાર, સોની, કુંભાર અથવા અન્ય કોઈ પરંપરાગત વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છો? જો હા, તો તમારા માટે એક સુવર્ણ તક સરકાર દ્વારા ઉભી કરવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારે પરંપરાગત કારીગરોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના (PM Vishwakarma Yojana) શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ કારીગરોને મફત તાલીમ, દૈનિક ભથ્થું, આધુનિક ટૂલકિટ અને ઓછા
પ્રસ્તાવના દર વર્ષે 18 એપ્રિલ ના રોજ ‘વિશ્વ ધરોહર દિવસ’ (World Heritage Day) ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો મુખ્ય હેતુ માનવજાત માટે અમૂલ્ય એવા સાંસ્કૃતિક અને કુદરતી વારસા પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવાનો છે. યુનેસ્કો દ્વારા આ દિવસને ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સ્મારક અને સ્થળ દિવસ’ (International Day for Monuments and Sites) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઇતિહાસ અને શરૂઆત 2026ની થીમ